REFLEXIONS E OPINIONS

Sobre o Foro 2010

2010-07-07T05:11:00.000-07:00

Manuel Dios Diz

Manuel Dios Diz é o Secretario Coordinador do Foro 2010, preside o Seminario Galego de Educación para a Paz.

O pasado día 11 déronse cita en Compostela, no Centro de Estudios Avanzados da USC, a práctica totalidade dos centros de educación e de investigación para a paz do Estado Español e de Portugal, movementos sociais, organizacións non gobernamentais, sindicatos, colexios profesionais, fundacións, cátedras, institutos... ate oitenta entidades de moi variada composición, pensamentos e accións, nunha nova reunión do Comité Organizador do Foro 2010, a quinta xa, desde que se constituíra en Marzo de 2008, baixo a presidencia de D. Federico Mayor Zaragoza, ex- director xeral da UNESCO e presidente da Fundación Cultura de Paz.

Na orde de traballos estaba, loxicamente, a preparación dun evento que porá a Santiago de Compostela e a Galicia como referente mundial da educación e da investigación para a paz, no remate do ano Xacobeo, durante todo o mes de Decembro, con actividades congresuais, reunións de alto nivel, un Foro Mundial de Educación (FME), a rama educativa do Foro Social Mundial (FSM) fundado en Porto Alegre, no Brasil, en 2001, canle e expresión, desde aquela, do movemento altermundialista internacional, das persoas que soñan e pulan por outro mundo posible, máis xusto, máis democrático, máis humano.

Neste 2010 danse varias coincidencias. Por unha banda, remata a Década da Cultura da Paz e a Nonviolencia de Nacións Unidas (2001-2010), os Obxectivos do Milenio acadan tamén un decenio, ó igual que a Fundación Cultura de Paz, mentres que o Seminario Galego de Educación para a Paz, promotor da iniciativa do Foro 2010, cumpre -nada menos- que 25 anos.

O Foro 2010 traerá a Compostela a recoñecidísimas personalidades, incluídos algúns premios nobel da paz, de tódolos recunchos do mundo, a organizacións e movementos sociais de países en conflito, para participar nos tres congresos programados sobre Información e Dereitos Humanos (7 e 8 de Decembro); o Cumio Mundial sobre o Dereito Humano á Paz (9 e 10) ou no Congreso sobre Memoria da Guerra, Reconciliación e Cultura de Paz (14 e 15).

Virán, ademais, para presentar actividades autoxestionadas no Foro Mundial de Educación temático, por primeira vez en Europa, do 10 ó 13 de Decembro, con experiencias educativas de tódolos continentes xa inscritas a data de hoxe e outras que chegarán nos próximos días.

O Acto inaugural do Foro 2010 será o día 3 de Decembro, no magnífico Paraninfo da Facultade de Historia e inmediatamente terá lugar a Reunión de Alto Nivel sobre a Alianza de Civilizacións e a Cultura da Paz (4 a 6).

Paralelamente, e durante todo o mes, en distintos espazos expositivos da cidade, haberá varias mostras artísticas e culturais diversas, de fotoxornalismo (Gervasio Sánchez e o Grupo Revela), Cómic e Literatura Infantil e Xuvenil antibelicista (Biblioteca Anxel Casal), Maratón de Cinema pacifista (Teatro Principal), Cinema e Dereitos Humanos (Cineuropa), actuacións musicais (World Orquestra) ou o Festival Mundial da Paz, o día 16, con Juanes, Miguel Bosé, Cristina del Valle, Paco Damas... e artistas galegos no Multiusos do Sar.

A numerosa participación na reunión do Comité Organizador do pasado día 11, a calidade das representacións, o apoio institucional prestado do Goberno do Estado, da Xunta, do Concello e da Universidade, e o bo facer de D. Federico Mayor Zaragoza, auguran que o Foro 2010 será un éxito rotundo.

Mais, ¿cómo será o post-foro, que quedará? Sen dúbida a experiencia, o intercambio de proxectos, a reflexión e a acción compartidas, a Declaración de Compostela... pero sobre todo as iniciativas que consoliden estruturas de participación política en materia de paz, é dicir, a Lei de Fomento da Cultura da Paz de Galicia, xa no Parlamento, a Cátedra UNESCO de Cultura de Paz e Dereitos Humanos da USC, constituída recentemente, ou o Lar da Paz de Herbón en Padrón, un Centro Internacional de referencia onde formar, divulgar, investigar... en colaboración con centros similares de todo o mundo.

Na páxina web do Foro, www.foro2010.org, calquera persoa interesada pode atopar moita máis información, facer as inscricións, reservas, matrículas, incorporarse ós grupos de voluntariado, propor actividades autoxestionadas..., porque, a seis meses da súa apertura, parafraseando o vello dito do Mahatma Gandhi, “Non hai camiños para a Paz, a Paz é o Camiño, o Camiño de Compostela...

De paso, una vacuna contra la insolidaridad

2010-06-09T08:00:00.000-07:00

Juan de Sola

Presidente de Agareso

La vacuna para aplacar de forma definitiva la progresión por venas y arterias al VIH parece demorarse para perjuicio de una buena parte de los afectados. Hasta la fecha, solo hemos logrado conocer la inversión de millones de dólares y euros en buscar una solución a través de ensayos clínicos que no logran saltar de la probeta a la farmacias hospitalarias y convencionales.

Es una lástima que una de las pestes del siglo XX y principios del XXI no tenga una respuesta contundente de la ciencia (33,4 millones, según datos de ONUSIDA). Y no será por los incansables intentos de los entregados investigadores que no logran dar con la vía de entrada, la debilidad de un virus que se acomoda en el sistema inmunitario, haciéndose pasar por amigo siendo su peor enemigo. Actúa con el estilo propio de los que te pasan la mano por la espalda hasta la extenuación y cuando reaccionas has perdido la capacidad de respuesta. Nuestras madres nunca nos dejarían jugar al balón con él, "por si acaso".

Somos muchos los que deseamos que desde el laboratorio más remoto del mundo llegue una mágica combinación; fruto del conocimiento, la dedicación y una desmedida vocación por aportar un fórmula de desarrollo real a la humanidad.

Es evidente que, en la mejor de las hipótesis, emerge una batería de dudas, en formato de preguntas: ¿la futura vacuna será universal?, ¿se cumplirán los derechos humanos en su dispensación?, ¿volverá la salud a ser un negocio con activos muy rentables?

Estas dudas, en formato de preguntas, no son infrecuentes a medida que reflexionamos sobre la historia de este virus y sus altos costes sociales y humanos.

El Virus del Inmunodeficiencia Humana aterrizó con discreción en los años 80, aunque nunca quedó descartado que su aparición fuese anterior a la década mencionada. La OMS no reconoce un diagnóstico que permita hundirnos en sus raíces más de allá 30 años, que parecen proceder de un país del África subsahariana. Pero, en este caso, la procedencia es más interesante para los científicos y sociólogos que para las distintas sociedades que ocupan el mapa mundial.

Las preocupaciones sociales se centran más en esquivar el impacto de una composición vírica de muy complejo manejo y control. Sólo la TARGA ha sido capaz de generar una revolución socio sanitaria en una parte del planeta: Revertir situaciones que hasta el año 1998 eran irreversibles. Hay otras dos terceras partes del mundo que todavía continúan instalados en esa involutiva fecha. En una de las peores fronteras que divide la vida de la muerte. A un lado, se menciona el termino de la cronificación, al otro, solo queda esperar acontecimientos y, en el mejor de los casos, un golpe de fortuna que llegue con el pasaporte de la suerte biológica y científica.

Es curioso porque uno de lo estudios más sonados se centró en el comportamiento del cuerpo de un reducido grupo de mujeres africanas que ejercían la prostitución. A pesar de un elevado nivel de exposición, eran capaces de acunar el germen del virus hasta dormirlo eternamente en sus entrañas.

No fue una vía definitiva para acariciar una solución. Simplemente, quedo publicada en las inagotables referencia médicas y científicas. En este caso, existió una relativa ‘dicha’ para estas mujeres, contra los millones de enfermos que comprueban como su organismo abre las puertas, de par en par, a las enfermedades oportunistas.

El acceso a los fármacos que conceden una recomposición a los CD4, células cerebro del sistema inmune, están a miles de kilómetros en unas tan impolutas como inalcanzables oficinas de farmacia. Lejos de esto todo mengua sin remedio. El consumo de la existencia adquiere un ritmo de vértigo, si el gobierno no viola una patente – caso del Brasil de Lula Da Silva - para que la población tenga una opción de atenuar los letales efectos de un virus que camina inexorablemente hacia el SIDA. Sin embargo, estos casos no dejan de ser residuales, por desgracia.

Así pues, solo queda mirar a la comunidad científica y apretar los puños con impotencia, exigiendo que "de paso, una vacuna contra la insolidaridad".

CULTURA DE PAZ, DE LEI

2010-06-07T07:45:00.001-07:00

Manuel Dios Diz

Presidente do Seminario Galego de Educación para a Paz e director da Fundación Cultura de Paz en Galicia.

Hai aproximadamente dous anos que, con discreción, sen dar sentenza, como dicía a miña difunta aboa Ermitas, iniciamos un traballo de persuasión sobre a necesidade de elaborar e aprobar, por unanimidade, unha lei propia, no Parlamento de Galicia, de Fomento da Cultura da Paz, seguindo os precedentes da catalá de 2003 e a española de 2005, leis que para a maioría da poboación, mesmo para as persoas informadas e do mundo académico son absolutamente descoñecidas.

Como consecuencia das conversas mantidas cos portavoces parlamentarios dos tres grupos, cos respectivos de educación, co propio goberno, co anterior e co actual, pedíusenos que fixeramos nos un borrador que puidera servir como documento de referencia, e así o fixemos. A Ponencia Conxunta, finalmente, xa está en marcha en sede parlamentaria, co que empeza o procedemento lexislativo propiamente dito.

O borrador consta dun Preámbulo no que xustificamos a necesidade dunha lei destas características, explicamos polo miúdo o que a comunidade internacional entende por Cultura de Paz, á luz da Declaración e o Programa de Acción aprobado pola Asemblea Xeral das Nacións Unidas en 1999, a proposta da UNESCO e do seu, daquela, Director Xeral, Federico Mayor Zaragoza, de acordo co Manifesto 2000 dos Premios Nobel da Paz e os documentos que a desenvolveron durante o Decenio 2001-2010, da Cultura da Paz e a nonviolencia para todos os nenos e nenas do mundo.

Facemos mención, como non podía ser doutro xeito, á tradición pacífica do galeguismo ou ó Congreso Internacional da Paz celebrado no Ferrol en 1915, como algúns referentes históricos, ou máis recentemente, ó Congreso Europeo de Educación para a Paz de 1994, celebrado en Santiago de Compostela, o primeiro continental do movemento coñecido internacionalmente como Teachers for Peace. E ás dúas referencias lexislativas citadas con anterioridade e que están vixentes no Estado, e tamén ó vixente Plan Integral de Mellora da Convivencia Escolar de Galicia.

Como temos reiterado tantas veces, a Cultura da Paz é un conxunto de valores, actitudes, tradicións, comportamentos e estilos de vida baseados na convivencia democrática e no diálogo, no respecto pola vida e os dereitos humanos, na confianza de que a erradicación da violencia virá da man da educación, da xustiza e a cooperación, e da igualdade plena entre homes e mulleres, así como da interculturalidade.

Por iso, cando falamos de Cultura de Paz, non nos limitamos a demandar a educación para a paz, os dereitos humanos e a democracia nas escolas, senón que insistimos no diálogo intercultural e interrelixioso (Alianza de Civilizacións), na superación da exclusión e a pobreza (Obxectivos do Milenio), na resolución pacífica dos conflitos ou na prevención e consolidación da paz.

O articulado aborda o obxecto da lei, delimita os ámbitos de aplicación, Xunta e entes locais, e prioriza actuacións en relación cos dereitos humanos e as liberdades individuais e colectivas, a convivencia cidadá, a educación, os medios de comunicación social e o fomento do desarmamento global.

Quero resaltar as aportacións que desde a diversidade funcional se incorporaron ó texto base. Tamén a que, por primeira vez, se propoñen axudas anuais específicas para a realización de actividades, estudios e investigacións en materia de paz, así como a posibilidade de crear un Instituto Internacional pola Paz en Galicia, con funcións moi detalladas como poden ser a promoción da investigación, a formación, e a difusión da cultura da paz, actuar de observatorio sobre paz e conflitos, apoiar e asesorar á sociedade civil, ó propio Parlamento, ó Goberno e ás administracións públicas, establecer redes con institutos similares como o de Cataluña e no ámbito internacional.

En definitiva, un proxecto que con toda probabilidade será aprobado, por unanimidade, só así terá sentido e o noso apoio, neste ano emblemático, por tantas razóns, do 2010, no que o Seminario Galego de Educación para a Paz celebra o seu XXV Aniversario.

Que así sexa...

GASTOS MILITARES VS. GASTOS SOCIAIS

2010-05-23T04:52:00.000-07:00

Manuel Dios Diz
Presidente do Seminario Galego de Educación para a Paz.

Estamos inmersos nun debate de enorme interese sobre as formas de reducir o déficit público, en España e en toda Europa, algo sobre o que parece existir un acordo unánime, con independencia de que teñamos valoracións diferentes sobre as causas da crise e as responsabilidades atribuíbles a cada quen, desde logo, non no mesmo grao, como é obvio.

Cando un goberno, que se define a si mesmo como progresista e socialdemócrata, toma medidas drásticas para recortar o gasto público, o fai priorizando unhas accións sobre outras, escolle e descarta, decide..., e iso, chámase gobernar, aínda que acerte ou erre nos seus obxectivos.

O primeiro que chama a atención, o que sorprende e indigna, ten que ver cos destinatarios escollidos para pagar a factura dunhas políticas económicas, nacionais e internacionais, guiadas pola cobiza e o despilfarro, pola especulación financieira. Os mesmos que tiveron que ser rescatados con cuantiosas cantidades de diñeiro público, son os que agora ditan as normas para rebaixar os déficits, moi incrementados precisamente pola sangría provocada por semellante “rescate”. E os paganos desta tolemia non van ser eles, senón os sufridos pensionistas, o funcionariado, as inversións públicas previstas, ou o gasto social. O desequilibrio no pago da factura resulta especialmente significativo. Calquera pode aceptar apertarse o cinto nunha situación de emerxencia, si tódolos sectores sociais, empezando polos que máis ganan e teñen, deciden sacrificarse, en maior ou menor grao, segundo as súas ganancias. Non parece que vaia ser o caso no aforro proposto por Zapatero de aproximadamente 15.000 millóns de euros.

A desregulamentación do sistema financieiro internacional responde a un modelo económico baseado no descontrol que interesa, particularmente, a uns poucos actores económicos que se benefician a mans cheas, que incrementan as súas riquezas por medio da especulación, ata o punto que teñen o poder suficiente como para plantarlle un pulso á democracia representativa.

En calquera caso, a redución do déficit público, nacional e internacional, parece imprescindible. Sen embargo, á hora de escoller onde usar o bisturí, existen outras posibilidades.

Alguén poderá acusarnos de utópicos, no mellor dos casos, ou de demagóxicos, no peor, pero cando insistimos na idea de reducir os intolerables gastos militares, a nivel mundial e nacional, o facemos desde o convencemento de que unha pequena diminución porcentual, aliviaría notablemente o gasto público e liberaría cuantiosos fondos para afrontar os grandes desafíos da humanidade no seu conxunto e en cada país.

Pensemos por un momento que en España, desde o ano 2.000, é dicir, dez anos continuados, o gasto militar non baixou nunca de 10.000 millóns por ano e desde o 2005 ven superando os 15.000 millóns de euros, a cifra máxica proposta por Zapatero. Para o presente ano, a cifra presupostada ascende por riba dos 17.000 millóns de euros.

A compra de novas armas, a modernización e o seu mantemento, supón, en 2010, nada menos que 1.223 millóns de euros. E sinceramente, unha fragata, un helicóptero Tigre, un avión de combate de menos, non creo que nos deixara indefensos diante dun hipotético “inimigo”. Non falemos do pozo sen fondo que significa a nosa participación no proxecto interminable do eurofigther.

Alguén poderá chamarnos ilusos ou irresponsables por facer estas reflexións pero son moitas as persoas de ben que as comparten. Entre avións, carros de combate ou fragatas, e pensionistas, xubilados, dependentes, enfermos, ou funcionarios, non temos dúbidas, preferimos saír ó rescate da xente do común. Son opcións, efectivamente...

Non foron noticia

2010-04-27T12:14:00.000-07:00

Manuel Dios Diz

Entre o 22 e o 24 de Abril, tivo lugar en Fisterra, no IES Fin do Camiño, que nome máis acaído, precisamente neste Ano Xacobeo, o II Encontro Nacional de Mediadores de Conflitos, un proxecto de agrupación de centros escolares financiado polo Ministerio de Educación no que participan, ademais do citado de Galicia, o IES Portada Alta de Málaga, o Montes Obarenes de Miranda do Ebro, e o Alto Nalón de Asturias.

Un magnífico proxecto, denominado Arce, que supón a unión de varios centros de diferentes CC.AA. arredor da convivencia escolar e o estudio de estratexias como a mediación, o alumnado axudante e as aulas de convivencia, no que rapaces e rapazas de diferentes lugares do Estado, comparten, durante varios días, as súas experiencias mediadoras, aprenden a enfrontarse con simulacros de conflitos e a utilizar diverso material didáctico. Unha maneira extraordinaria de cooperar, superar medos e dúbidas, así como de coñecer as mellores práticas para ser unha boa persoa mediadora.

Pola súa parte, o seu profesorado traballou na redacción dun Manual de implantación do servizo de mediación escolar para que sexa de utilidade a outros moitos centros. Todo, nesta ocasión, coordinado desde Galicia, desde Fisterra, como antes o foi por Málaga, e da man dun equipo directivo moi dinámico, un exemplo de bo facer, desde hai anos, en materia de conflitividade e convivencia escolar.

Tiven ocasión de estar invitado no Acto Inaugural e debo destacar que son deses momentos emotivos, ilusionantes, nos que sentimos que o noso traballo, moitas veces calado, da froitos excelentes, como son esas mozas e mozos, maioritariamente mozas, que fan de mediadoras de conflitos nos seus respectivos centros, que titorizan a rapaces menores, que son parte esencial de calquera plan de mellora da convivencia escolar, e que o fan, desinteresadamente, cunha alegría e ilusión que contaxian para seguir redobrando os esforzos e facer do diálogo, da comunicación, do acordo, da concordia, as mellores maneiras de abordar calquera clase de conflito.

E non foron noticia. E apenas tivo difusión. A gran maioría dos colexios e dos institutos de Galicia non saben nada desta experiencia. Que pouco ten que ver coa “realidade” que habitualmente publican os medios. Comprendo que a normalidade non sexa obxecto do foco mediático. Pero que inxusto é. Moitas veces, unha simple pelexa á porta dun instituto ocupa a portada dun periódico ou sirve para abrir un telexornal. E isto da unha imaxe distorsionada da realidade educativa actual. Somos máis de 800.000 profesores e preto de 9 millóns de estudantes. A inmensa maioría son como os de Fisterra, conviven pacificamente, resolven razoablemente ben os seus conflitos, traballan na mellora da conviencia, cooperan, estudan, xogan, e son felices. Sen embargo, están invisibilizados. Non existen. Que lástima. Non son noticia. Por iso, precisamente por iso, hoxe, como humilde compensación, quero mandarlle publicamente os máis sinceros parabéns ó profesorado e ó alumnado do Fin do Camiño. Que menos... porque alá, no fin do camiño, onde o sol cae cada tarde, no mar océano, vale a pena mirar... e aprender.

E o Observatorio Galego da Convivencia Escolar, non debera facer o mesmo?

Manuel Dios Diz é mestre, licenciado en Xª e Hª pola USC, preside o Seminario Galego de Educación para a Paz.

Cando as barbas do teu viciño vexas pelar…

2010-03-17T04:34:00.000-07:00

Manuel Dios Diz

O profesorado e o alumnado da periferia de París, tamén moitas nais e pais, estanse a mobilizar en contra da violencia escolar e na demanda de solucións a un problema grave que afecta, sobre todo, a barrios situados arredor de certas áreas urbanas da capital francesa onde coinciden factores de risco evidentes, de carácter social, laboral, cultural e tamén os derivados dunha política errada de integración forzosa e tamén de concentración en guetos de amplos continxentes de inmigrantes, aspectos todos que están a ter, como non pode ser doutra maneira, o seu reflexo no ensino secundario.

A magnífica película “A clase”, cun título orixinal moito máis acertado, “Entre les murs”, do director Laurent Cantet (2008), describe moi ben unha realidade educativa que outros filmes franceses, de enorme calidade, axudan a entender, por exemplo, Hoxe empeza todo, de Bertrand Tavernier (1999), Ser e ter, de Nicolas Philibert (2002) ou Os chicos do coro, de Christophe Barratier (2004). Todas elas amosan a enorme preocupación da sociedade francesa, e da súa cinematografía, pola educación, seguindo así a mellor tradición da escola republicana.

A verdade é que coincidiron, en moi pouco tempo, desde primeiros deste ano, diversas agresións moi graves en liceos especialmente conflitivos da zona do Val do Marne, ó Sureste de París, durante anos un auténtico graneiro de votos da esquerda comunista e socialista, na rexión da Illa de Francia. Algunha pelexa no instituto rematou mesmo en morte, un mozo de 18 anos, acoitelado por un compañeiro, e outro de 17 ferido grave cun cúter. O último suceso tivo lugar nunha clase de ximnasia, un alumno foi golpeado salvaxemente por unha ducia de mozos, de fora do centro, que mesmo usaron unha bomba lacrimóxena para cubrir a súa fuxida...

O profesorado e os directores dos centros insisten na falla de medios, na supresión continua de postos de traballo, na diminución presupostaria para aspectos relacionados coa seguridade, vixiantes e cámaras, ou na ausencia de plans efectivos para a mellora da convivencia escolar, en zonas, como a de Créteil, a capital do Val do Marne, que sofre graves problemas de convivencia social desde hai anos.

O ministerio de educación francés, co ministro á cabeza, Luc Chatel, reacciona como tantos nestes casos, a golpe de titular, agobiado pola presión mediática, facer que se fai, anunciando nada menos que unha conferencia nacional sobre a seguridade nos institutos. Os sindicatos de educadores, pola súa parte, convocan unha folga xeral na Secundaria para o vindeiro 12 de Marzo.

O debate sobre a seguridade nos liceos franceses, sen embargo, non é novo. Desde hai máis de 10 anos existen xa vixiantes non armados e cámaras en moitos deles. O mesmo primeiro ministro, Nicolás Sarkozy, hai un ano, reaccionaba diante doutro acontecemento dramático, como ven sendo habitual, e anunciaba un Plan para blindar os centros escolares de intrusos, con máis cámaras e verxas de ferro, vixianza policial especial nos arredores de certos liceos, insistindo así na política represiva, que sempre da moitos votos... Sen embargo, pasada a presión social e mediática, as medidas non chegan finalmente nin ó 20% dos centros previstos.

Con todo, desde moi diversos sectores, profesorado, persoas expertas, organizacións sociais, se insiste en que resulta máis rendible, eficaz e eficiente, inverter en prevención que en represión, aínda que non dea tantos réditos electorais. Este é un vello debate que diferencia as opcións conservadoras das progresistas non só en Francia, unhas posicións que non se circunscriben ó ámbito educativo senón, e sobre todo, político. E non son precisamente os momentos máis próximos ós dramas as mellores circunstancias para atopar pontos de encontro entre posturas diverxentes, en ocasións, mesmo caricaturizadas.

A conflitividade do Val do Marne como o de Seine- Saint Denis, limítrofes, coñecidos pola súa pobreza, desatención pública, marxinalidade e violencia, sería un milagre que non tivera o seu reflexo dentro da escola, entre os muros dos liceos. Abandonar á súa sorte a grandes capas da poboación, inmigrante ou non, concentralos en barrios periféricos das grandes cidades, neste caso París, diminuír a protección social con políticas de austeridade e restrición do gasto público, responder única e exclusivamente con represión ós conflitos, conforma un caldo de cultivo idóneo para que estale, cada certo tempo, a violencia social e, desde logo, tamén a escolar.

Galicia e o conxunto do Estado, con carácter xeral, resolve razoablemente ben os conflitos escolares, especialmente polo sentido común do seu profesorado, e porque aínda non se dan as condicións que vimos de comentar da periferia de París. Sen embargo, estaría ben que tomáramos nota, que reflexionáramos sobre a conflitividade e a convivencia escolar, que entendéramos que non debemos esperar a vivir estas realidades para facer prevención, a medio e longo prazo, cada día, tódolos días, dentro e fora da escola, na familia, nos medios de comunicación, facendo realidade, con medios e tempo, os Observatorios e os Plans de Convivencia Escolar, a formación do profesorado en servizo...

E o sabemos moi ben, a pouco que poñamos a convivencia pacífica e democrática entre as nosas prioridades, na sociedade e na educación, veremos os resultados. Si non é así, sufriremos as consecuencias, máis pronto que tarde…

Con todo, cando as barbas do teu viciño vexas pelar…

Manuel Dios Diz é mestre, licenciado en Xeografía e Historia pola USC, preside o Seminario Galego de Educación para a Paz e forma parte do Observatorio Galego da Convivencia Escolar.

Para que a paz sexa algo máis ca un conto

2010-01-25T05:03:00.000-08:00

30 de Xaneiro, Día Escolar pola Paz

Manuel Dios Diz

Moitas persoas diante da idea de escribir, investigar, educar ou traballar sobre a paz e os conflitos, exclaman, ah!, pero..., é que estamos en guerra?. Esta actitude, de certa incredulidade, ese sorriso condescendente cando falamos de Cultura de Paz, colócanos -de inmediato- sobre unha realidade da que, ás veces, non somos plenamente conscientes, xa que para un bo número de cidadáns e cidadás, para moitos alumnos e alumnas, a guerra e os conflitos son, por sorte, horizontes afastados, nada que teña que ver coas súas propias vidas cotiás, máis ou menos acomodadas, na sociedade da opulencia e o benestar, nos barrios ricos do planeta.

Para outras, a guerra, a violencia, son un recordo vago, unha historia que se perde entre brumas pretéritas, salvo para aquelas que tiveron a desgraza de vivir e de sobrevivir á “Victoria” e non á Paz, ao medo e ao espanto, aos silencios que aterrorizaron a alma e enmudeceron a memoria. Por iso resulta imprescindible falar, estudar, investigar, reflexionar, sobre a guerra, as guerras e a violencia, entre outras cousas, para espantar ós nosos propios demos, os únicos que existen, aqueles que aniñan no máis profundo do noso corazón, así de sinxelo o dicía Mahatma Gandhi.

Sobre o pacifismo e os pacifistas, sobre as persoas que dedican toda (ou parte) da súa vida á causa da paz, fanse, en non poucas ocasións, comentarios máis ou menos afortunados, máis ou menos displicentes, sobre todo en privado, moitas veces descualificadores e negativos, afirmando por exemplo, que os pacifistas forman parte desa fauna de individuos que se engloban no que chaman “boísmo”, un conxunto de personalidades, canto menos, inxenuas, afastadas da realidade, a metade de camiño entre “utópicos” e “santóns”, cando non directamente inconscientes ou irresponsables, que ben merecerían o ceo, pero que aquí, na terra (din os auto-denominados “realistas”) non pasan de ser unha especie rara, caracterizada pola súa “bonhomía”, entendida así, paradoxalmente, como algo negativo, o cal non deixa de ser sorprendente.

Sen dúbida que estamos diante unha forma de subverter os conceptos, as cualidades, os valores, para identificar e presentar publicamente como “malo” algo que, obxectivamente, debera ser recoñecido e valorado positivamente polas persoas, os media, as institucións e as sociedades. Con esas descualificacións de “boísmo”, “bonhomía”..., en definitiva, o que se persegue non é outra cousa que descartar o pensamento e as propostas, as iniciativas, as demandas, os desexos da sociedade civil en xeral, e do movemento pacifista en particular, das grandes personalidades que veñen reiterando, desde moi distintos ámbitos, a necesaria e urxente substitución da cultura da guerra, do belicismo e da violencia, do armamentismo, pola cultura da paz, e que fan do diálogo, da concordia, da desobediencia civil e da palabra, as súas mellores ferramentas. Líderes que coinciden, desde a súa radical insatisfacción, en reclamar e soñar outro mundo posible, firmes partidarios da esperanza nun porvir que será pacífico ou non o será.

E non é casual que isto ocorra si temos en conta os poderosísimos intereses que se moven ao redor da cultura da guerra, da violencia e da industria do armamento. Como lle dicía Dwight Eisenhower no seu discurso de despedida da presidencia, alá por Xaneiro de 1961, ó seu sucesor, John F. Kennedy: “tan só existe un poder no mundo superior ao teu” e alertábao sobre o desproporcionado papel que desempeñaba, o que cualificou coa expresión -xa moi repetida- do “Complexo Industrial Militar”.

Moitas das campañas, abertas ou sutís, contra o “boísmo” e a “inxenua bonhomía”, ou si preferimos, de desprestixio público dos máximos representantes dos movementos sociais altermundialistas, teñen aquela interesada orixe, como a tiveron antes, por exemplo, as enormes e efectivas campañas de animación ao consumo de tabaco propiciadas desde as grandes compañías tabaqueiras e os numerosos informes “científicos” que pretendían demostrar que fumar non era prexudicial para a saúde...por poñer só un exemplo relevante.

A paz deséxase na misa cristiá, démonos fraternalmente a paz, shalom din os xudeus, salam repiten os musulmáns, pero logo, con moi diferentes argumentos “realistas”, xustificamos a guerra e a violencia, mesmo apoiamos as ocupacións militares, os bombardeos e a morte de inocentes, o uso da forza indiscriminada e desproporcionada, o tráfico ilegal de armamento, as cadeas ocultas, a tortura, os centros de interrogatorio clandestinos, a pena de morte... e facémolo con diferentes argucias, máis ou menos eufemísticas, tales como que nos enfrontamos aos “inimigos da civilización, da razón, da liberdade, ou da dialéctica da historia...”. e tranquilizamos a nosa conciencia falando de danos “colaterais”, intervencións “humanitarias”, accións de “limpeza”, “cirúrxicas” ou de “guerras preventivas” , “bombas intelixentes”, así, como si nada...

A nosa actividade, todo o noso traballo durante os últimos 25 anos (1985-2010), pretende difundir, na escola, na vida e na sociedade, que a paz é moito máis que un fermoso conto de nenas, de pombas e globos... para representar cada ano a finais do mes de xaneiro, no cabodano da morte do Mahatma Gandhi.

Manuel Dios Diz é mestre, licenciado en Xeografía e Historia pola USC, presidente do Seminario Galego de Educación para a Paz e Vicepresidente do Consello de Dirección da Fundación Cultura de Paz.

OBAMA, AS GUERRAS XUSTAS E OS DEREITOS HUMANOS

2009-12-19T06:54:00.000-08:00

Manuel Dios Diz

Presidente del Seminario Galego de Educación para a Paz
FUNDACION CULTURA DE PAZ

Obama, no seu discurso de aceptación do Premio Nobel da Paz, en Oslo, resucitou o vello proverbio latino, atribuído a Flavio, “si bis pacem, para belum”, si queres a paz, prepara a guerra, un dito especialmente perverso, millóns de veces repetido, que cumprimos –inexorablemente- durante séculos. E facemos aquilo para o que estamos preparados. Pero xa vai sendo hora de que fagamos realidade un pensamento alternativo, un obxectivo que reclamamos desde o movemento de Educación para a Paz e que fixo popular Federico Mayor Zaragoza parafraseando o anterior: “Si vis pacem, para pacem”, Si queres a paz, prepara a paz, axuda a construíla cada día, contigo mesmo (autopacificación crítica) e cos demais, reivindicando que a guerra sexa, finalmente, declarada ilegal, como método para abordar os conflitos, porque abolir a guerra debera ser un imperativo ético e moral das persoas decentes do século XXI.

Houbo no pasado Ministerios de Guerra, logo se transformaron en Ministerios de Defensa, e haberá, sen dúbida, Ministerios de Paz. Ó igual que acabaremos creando un organismo internacional de Gobernanza Planetaria, unhas Nacións Unidas -profundamente reformadas-, con lexitimidade, medios e capacidade para intervir, mesmo coa forza si fose necesario, diante de catástrofes humanitarias, xenocidios, enfrontamentos bélicos e situacións que vulneren inequivocamente os Dereitos Humanos. Isto, o sabemos, ten moi pouco que ver coa realidade actual. As actuacións unilaterais dos Estados, chamen como se chamen, por moi poderosos que sexan, a invasión violenta e a ocupación militar dun territorio para impoñer os seus criterios e intereses pola forza, ese concepto de guerra, preventiva, xusta ou santa, da igual como se cualifique, será cada día, menos aceptado pola cidadanía global, e niso confiamos.

Non descobre nada novo Obama cando resucita o termo de guerra xusta, xa empregado por Tomás de Aquino no s. XIII. Tódalas guerras son consideradas “xustas” polos seus promotores, chámense Bush, Obama ou Bin Laden. Esta é unha evidencia histórica. Mesmo o bombardeo nuclear de Hiroshima e Nagasaki foi aceptado como “útil”. Compre ler o magnífico poema do norteamericano Sam Keen, sobre a creación do inimigo, o “Homo hostilis”. Nos versos finais afirma:

“...cando teñas rematado o retrato do teu inimigo,

poderás matalo e despedazalo

sen sentir vergoña nin culpa algunha.

Porque entón o que destruirás

terase convertido nun inimigo de Deus,

nun obstáculo para a sagrada dialéctica da historia”

Moi pouco ten que o discurso do mandatario norteamericano en Oslo co pronunciado hai meses no Castelo de Praga, onde se comprometeu a abandeirar o desarmamento nuclear. Ou co que lanzou no Cairo en relación co Islam. Aquelas foron declaracións estratéxicas, como o anuncio do peche de Guantánamo (aínda pendente) ou a retirada de Iraq, un conflito que sabe imposible de ganar. Estes anuncios, o cambio radical na política internacional en relación con Bush, foron os que quixo recompensar en Oslo o Comité Nobel, un camiño para facer entre todos, conxuntamente, sobre a base do multilateralismo, o diálogo e a negociación, alianza fronte a choque de ignorancias (que non de civilizacións), e cos dereitos humanos no horizonte.

José Antonio Marina explica, na súa magnífica obra filosófica e pedagóxica, que a gran construción humana non é, contra o que podería parecer, a alta tecnoloxía acadada nos últimos séculos (particularmente para a morte), os enormes avances médicos e científicos, ou a grande capacidade humana para escudriñar no espazo exterior, nada diso. A gran construción da Humanidade é a plasmación e regulamentación, en códigos ético xurídicos, da nosa convivencia pacífica e que ten, precisamente, nos Dereitos Humanos, unha das súas máximas expresións universais.

Por iso sorprende o grao de descoñecemento, mesmo en ámbitos académicos, da Declaración Universal de 1948, a pesares dos grandes esforzos realizados por entidades da sociedade civil que adicamos tempo e recursos, desde hai anos, á Educación para os Dereitos Humanos. Foi, sen dúbida, como consecuencia dos insistentes chamados a incorporar estas ensinanzas no currículum escolar que, na actualidade, teñamos Educación para a Cidadanía e os Dereitos Humanos impartíndose -con total normalidade- nos colexios e institutos, seguindo o exemplo doutros países do noso entorno e aplicando -por fin- as recomendacións da ONU, da UNESCO e do Consello de Europa, con case que dez anos de atraso...

Con todo, a cidadanía, os intelectuais, as universidades, os medios de comunicación, fan aínda esforzos reducidos por contribuír a visibilizar na sociedade os Dereitos Humanos. Mesmo no seu día, o 10 de Decembro de cada ano (vimos de comprobalo con tristeza unha vez máis), son escasísimas as referencias na opinión publicada, ó texto de 1948 e ó seu significado.

E compre reler, de cando en vez, o seu Preámbulo e os 30 artigos que conforman ese texto extraordinario, obra de personalidades excepcionais. A introdución non articulada resulta dunha lectura moi saudable, especialmente, en tempos de incerteza e confusión, porque axuda a levantar o ánimo, mellora a nosa autoestima como especie e fainos confiar na enorme capacidade das persoas para facer o ben. Identifica inequivocamente a liberdade, a xustiza, e a paz, sobre a base da dignidade humana, como dereitos iguais e inalienables para todos e cada un dos seres humanos, con independencia da súa raza ou cor, crenza, sexo, procedencia social ou lugar de nacemento.

Recoñece que foi o descoñecemento e o menosprezo dos dereitos humanos o que orixinou actos de barbarie ultraxantes para a conciencia da humanidade e declara como aspiración máis elevada das persoas o adveñemento dun mundo no que os seres humanos, liberados do temor e da miseria, gocen de liberdade de palabra e de crenzas.

E considera obxectivos irrenunciables a plena igualdade de dereitos entre homes e mulleres, o progreso social, elevar o nivel de vida, a cooperación entre os pobos… destacando o ensino e a educación como os mellores instrumentos para a súa promoción.

Ese magnífico texto, tan vulnerado, esixe de todos nós un compromiso diario e permanente por facelo realidade. De non ser así, acabará no Museo do Louvre, ou en calquera outro, como as 282 Leis do Código de Hammurabi en Babilonia e tantos outros que o precederon...

Manuel Dios Diz é mestre, licenciado en Xeografía e Historia pola USC. Preside o Seminario Galego de Educación para a Paz e dirixe a Fundación Cultura de Paz en Galicia.

Los nueve que derribaron el muro de Rafah

2009-11-20T03:17:00.000-08:00

Mohammed Y.K., Mustafa N.H., Sami O.H., Mohammed M.M., Ahmed M.I., Abdalrahman Y.M., Mahmoud J.S., Rahaf S.M. y Hasan A.M. ya están en España para ser tratados en varios hospitales valencianos. Son niños de entre 3 y 13 años que viven en la machacada Franja de Gaza. Sufren diversas enfermedades y lesiones oftalmológicas, cardiológicas, traumatológicas y urológicas, imposibles de tratar en Gaza por culpa del embargo israelí, que está causando una grave crisis sanitaria en los terrenos palestinos, donde hay grandes carestías y desabastecimiento en los hospitales.

El padre Ángel, presidente de Mensajeros de la Paz, se propuso hace tiempo traer a España a estos y otros niños de Gaza para que reciban aquí la asistencia sanitaria de la que les priva la guerra, la opresión y el embargo. Me lo contaba el mismo padre Ángel en la sala Autogiro del aeropuerto de Barajas (Madrid): "Ha sido como un parto". Y es que han tenido que pasar nada menos que nueve meses para que la dichosa política cediera ante la urgencia humana. Durante todo este tiempo se han entablado negociaciones a cuatro bandas entre Israel, Palestina, Egipto y España para que estos niños pudieran salir de Gaza para ser tratados aquí. La burocracia y la diplomacia han tardado nueve meses en resolverlo, demasiado tiempo cuando hablamos de vidas, pero la satisfacción es casi plena entre los palestinos y los miembros de Mensajeros de la Paz. Digo casi porque allá, en la zona aplastada por el terror israelí y el fundamentalismo islámico han quedado otros 11 niños que el padre Ángel quería haber traído a España. Pero, de nuevo, la política ha puesto sus trabas. Así que mientras aquéllos aguardan a que la razón se imponga, miramos a estos nueve pequeños –ocho niños y una niña– que irradiaban felicidad por pisar la tierra que les prometieron hace nueve meses.

Los niños salieron el pasado martes día 11 de noviembre por Rafah, ciudad fronteriza con Egipto; junto con sus madres y dos coordinadores (Saad T.A. y Ahmed F.A.), se trasladaron por carretera hasta la ciudad egipcia de El Arish, desde donde volaron hasta El Cairo; en la capital de Egipto tomaron otro avión hasta Ammán (Jordania); un tercer avión les llevó hasta Barcelona y, finalmente, el miércoles 12 de noviembre aterrizaron en el aeropuertos de Barajas (Madrid). Pero este tortuoso viaje no acabó ahí, ya que su destino final son varios hospitales de la Comunidad Valenciana.

La victoria, como digo, es parcial. Se ha ganado una batalla contra la sinrazón de la guerra y la opresión, pero esta lucha solidaria no ha terminado. De hecho, la idea primigenia era que la ONG Alas Solidarias levantase un avión para traer a los 20 niños palestinos y llevar material de ayuda humanitaria a la impermeable frontera de Rafah. Los miembros de Mensajeros de la Paz que trabajan en Gaza, en colaboración con el consulado de España en Jerusalén y la embajada en Egipto, la embajada egipcia en España y el Ministerio español de Asuntos Exteriores y de Cooperación, intentaron durante meses buscar un acuerdo para abrir esa frontera a la ayuda humanitaria española. Y fue imposible. Lo cierto es que, como me indicaba en Barajas el padre Ángel, "se han puesto muchos impedimentos tontos, muchas excusas" para que esta operación humanitaria tuviese éxito. Sin duda, en ello ha tenido mucho que ver el Gobierno israelí, incapaz de aportar un gramo de solidaridad, de prestar sus aeropuertos y medios, y de abrir la frontera para ayudar a unos niños inocentes de las barbaries que unos y otros están cometiendo en Oriente Próximo. Aquélla podría haber sido una solución, pero el Gobierno, al margen de sus posicionamientos bélicos, no parece que sea capaz de liberarse de la presión de la opinión pública más ortodoxa de su país, que vería con muy malos ojos una operación humanitaria a través de las fronteras judías. Habría que preguntarse también qué voluntad ha puetso Hamás -amos y señores de Gaza y de la frontera- para abrir la franja y por qué no se ha querido que la expedición de Alas Solidarias, en la que íbamos a ir dos reporteros de AGARESO (Asociación Gallega de Reporteros Solidarios), se acercara a esa zona.

En todo caso, nueve niños han logrado abrir el infranqueable muro de la Franja de Gaza. Ahora, serán atendidos en España gracias al programa de tratamiento médico para niños procedentes de zonas en conflicto que, bajo el nombre de "Casa de la Paz", desarrolla Mensajeros de la Paz desde hace cinco años.

Veinte años y tres días después de la caída del Muro de Berlín, Mohammed Y.K., Mustafa N.H., Sami O.H., Mohammed M.M., Ahmed M.I., Abdalrahman Y.M., Mahmoud J.S., Rahaf S.M. y Hasan A.M. han derribado otro muro de la vergüenza.

Y si empezaba este artículo con los nombres de estos pequeños héroes, quiero acabarlo nombrando a sus nueve madres coraje, a las mujeres que no han querido separarse de sus hijos en este corto pero intenso tránsito por la libertad (los apellidos de los niños y de las madres no aparecen por su seguridad):

Amina M.A., Sabreen H.A., Eitemad S.H., Rasmia R.K., Haman M.A., Fatma A.A., Sobheya M.M., Rajaa S.S. y Alameya.

Once niños y sus madres aguardan en Gaza tener la misma suerte.

PROXECTO DE LEI DA CULTURA POLA PAZ EN GALICIA

2009-10-07T04:18:00.000-07:00

Borrador de texto presentadopolo Seminario Galego de Educación para a Paz, como base de referencia para a elaboración dun proxecto de lei de fomento da cultura da paz de Galicia:

Proxecto de Lei de Fomento da Cultura da Paz de Galicia

Preámbulo

A cultura da paz, que ten a súa raíz na tradición da tolerancia e o respecto pola diferenza, é un imperativo da nosa época. Éo pola progresiva conciencia de interdependencia de todos os seres humanos, pola memoria e experiencia vivas das amargas consecuencias da guerra, da tortura e da violencia e éo, en definitiva, polas ineludíbeis esixencias dun mundo progresivamente unificado polo intercambio informativo, laboral e comercial. Un mundo cada vez máis interdependente é incompatíbel coa razón da forza e a imposición pola violencia de valores, modelos, comportamentos e intereses.

O espertar actual das iniciativas en favor da paz e a proliferación de institucións que teñen nela a súa razón de ser confirma, cada día, o valor cívico e humano da relación pacífica. As actitudes relacionadas coa tolerancia e o respecto ao ser humano como son a oposición á pena de morte, á tortura, á persecución da diferenza, cobran paseniñamente maior protagonismo social. Non hai futuro sen cooperación nin cooperación sen a erradicación das actitudes violentas como procedemento para dirimir conflitos. O horizonte actual de expectativas limitadas polo cambio climático, o esgotamento de recursos e a competencia desatada fai máis perentoria a adopción de normas e principios reitores que permitan paliar e encauzar a conflitividade inherente á convivencia.

A cultura da paz e a tolerancia non é unha mera actitude reactiva contra da guerra e o exercicio da violencia. A tarefa da paz afirma e defende valores positivos como o respecto pola diversidade e a lexitimidade de toda diferenza que non atente contra a dignidade humana e a convivencia. Un mundo para todas e todos imponnos -a todas e todos- os imperativos da defensa da interculturalidade e da biodiversidade. A diversidade cultural é un valor a defender como o é a diversidade vexetal e animal. A diversidade de culturas como a diversidade de especies comparten dereitos sobre o fogar común que a todos acolle.

O concepto de Cultura de Paz ten na institución da UNESCO o seu berce fundacional. Foi este organismo o que apadriñou os seus significados a final dos anos noventa do século pasado. A idea foi despois acollida pola Asemblea Xeral da ONU na súa Declaración e Programa de Acción para unha cultura da Paz (1999). O Manifesto 2000 dos Premios Nobel da Paz e a posterior proclamación do Ano Internacional da Cultura da Paz e do Decenio da Cultura da Paz e a Non Violencia (2001-2010), encomendado aos nenos e nenas de todo o mundo, constitúen pasos decisivos neste camiño.

Tampouco as institucións académicas e escolares se furtaron ao esforzo en prol da paz e a convivencia. Así o demostra a creación de aulas, cátedras, institutos e unha morea de programas e actividades educativas. Outro tanto acontece nas Administracións Públicas coa progresiva insistencia no desenvolvemento de políticas de igualdade, de loita contra a discriminación, a marxinalidade, a xenofobia e o racismo. Un papel esencial na promoción social das virtudes da tolerancia e da convivencia pacífica é o desempeñado polas numerosas asociacións cívicas especializadas en tarefas de promoción dos dereitos humanos, de diálogo intercultural e interrelixioso e de apoio ao inmigrante e o expatriado. A denuncia contra a vulneración destes valores e contra a práctica da dobre linguaxe contribúen á sensibilización social sobre os problemas de convivencia en sociedades cada vez máis complexas e permeábeis.

Finalmente, non podemos deixar de mencionar a contribución á cultura da paz e da convivencia que impregna a mellor tradición galeguista. O proclamado federalismo de Castelao, premonitorio da Unión Europea e das institucións de competencia universal, impregna as paxinas finais do seu testamento político, Sempre en Galiza. Nelas, non dubida en cualificar ao pobo galego de prudente, asisado e pacifista, valores que o lexitiman para reclamar as virtudes do pacto federal democrático como procedemento para superar unha historia de negación, asimilismo e indiferenza.

Galicia pode lembrar a celebración do Congreso Internacional da Paz en Ferrol no ano 1915, que convocou unha representación relevante do sindicalismo europeo contrario á Grande Guerra e do pensamento democrático e galeguista.

Na actualidade, son de salientar desde principios dos anos oitenta as campañas en favor da paz, contra as guerras, as bases militares, a nuclearización, o despregamento de mísiles en Europa, ou as iniciativas pioneiras en favor da obxección de conciencia, así como aportacións moi relevantes, teóricas e prácticas, en materia de Educación para a Paz e a súa incorporación ó curriculum escolar como eixe transversal obrigatorio en colexios e institutos desde 1990.

Froito desta intensa reflexión e mobilización foi tamén a realización do Congreso Europeo de Educación para a Paz en 1994 en Santiago de Compostela ou da Conferencia Mundial de Paz, Solidariedade e Desenvolvemento no ano 2005 e, no mesmo escenario, do Congreso Mundial de Educación para a Paz.

As institucións democráticas de España comezaron a adoptar iniciativas orientadas a recoñecer e promover a ética da tolerancia e a cultura da paz. Inscrito no cadro de tarefas da Década da Cultura da Paz (2001-2010), este compromiso inspira xa textos lexislativos tanto no ámbito do Estado como no das Comunidades Autónomas. A Lei catalá do 2003 e a española do 2005 son primeiros pasos e referentes nesta dirección.

A Lei Orgánica de Educación, L.O.E., aprobada no 2.006, estabelece a materia de Educación para a Cidadanía e os Dereitos Humanos complementando así os eixes transversais e como unha disciplina curricular específica. O Plan Integral de Mellora da Convivencias Escolar de Galicia e a creación e posta en funcionamento do Observatorio Galego da Convivencia Escolar da nosa Comunidade visa os mesmos obxectivos con especial atención aos conflitos da convivencia escolar.

A vasta tarefa de construír unha sociedade humana baseada na tolerancia non debe confundirse cun difuso humanismo acrítico, instalado na negación do conflito e na idealización dos comportamentos sociais. A lección de Gandhi está aí; o pai da India moderna, tenaz opositor ao dominio colonial que coutaba ao seu país, deixounos, xunto co seu exemplo persoal de compromiso co valor da palabra e do diálogo, unha sentenza que pode servir de lema de convivencia: A violencia é o medo aos ideais dos outros. Dos ideais, dos dereitos, dos intereses. A violencia é unha manifestación do medo.

A Cultura da Paz é un conxunto de valores, actitudes, tradicións, comportamentos e estilos de vida baseados na convivencia civilizada dos seres humanos e do diálogo como método de tratamento da conflitividade xerada pola diferenza, a desigualdade económica e os resentimentos históricos asentados en principios como:

a) O respecto pola vida, a confianza na erradicación da violencia mediante a educación, o diálogo e a cooperación.

b) O respecto pleno dos principios de soberanía, integridade territorial e independencia política dos Estados e de non inxerencia nos asuntos da súa xurisdicción, de conformidade coa Carta das Nacións Unidas e o Dereito Internacional.

c) O respecto pleno e a promoción decidida dos dereitos humanos e as liberdades fundamentais.

d) O compromiso firme co arranxamento pacífico dos conflictos que non exime á comunidade internacional de intervencións militares suxeitas a acordo e supervisión nos caso de grave vulneración dos dereitos individuais e colectivos.

e) A promoción dos esforzos para satisfacer as necesidades de desenvolvemento económico, saúde e protección do medio ambiente en favor das xeracións presentes e futuras.

f) O respecto pola diversidade cultural, lingüística e relixiosa.

g) O respecto e o fomento da igualdade de dereitos e oportunidades de mulleres e homes.

h) O respecto e promoción do dereito de tódalas persoas á liberdade de expresión, opinión e información.

i) A adhesión aos principios de libertade, xustiza, democracia, tolerancia, solidariedade, cooperación, pluralismo, diversidade cultural, diálogo e entendimento entre sociedades e nacións.

É sobre as bases anteriores que o Parlamento de Galicia dispón:

Artigo 1

Obxecto da Lei

O obxecto da presente lei é o fomento e a promoción dos valores cívicos e democráticos en tódolos ámbitos da vida social, política e cultural, nomeadamente no sistema educativo; da xustiza, da igualdade e da equidade na resolución pacífica dos conflitos, entre persoas, pobos, culturas, nacións e estados; o fortalecemento da paz e da convivencia como fins que deben guiar toda a actividade das Administracións Públicas, da Xunta de Galicia e dos entes locais.

O fomento da cultura da paz estará estreitamente vinculado coa vontade de promover a xustiza e a igualdade de oportunidades, para o que será necesario que a Administración procure valores, actitudes, comportamentos, condutas e estilos de vida que faciliten o bo entendemento entre as persoas e os colectivos.

Artigo 2

Ámbito de aplicación

Esta lei será de aplicación á Xunta de Galicia e ós entes locais, de conformidade coas súas competencias, e terá como obxectivo o de promover a paz, a xustiza, a igualdade e a equidade, para o que a Administración Galega e os entes locais, de conformidade coas súas respectivas competencias, deberán actuar nos seguintes ámbitos:

Os dereitos humanos e as liberdades individuais e colectivas.

A convivencia cidadá, a promoción do diálogo e a solución pacífica de conflitos.

A educación para a paz, a cooperación e a solidariedade, a igualdade entre homes e mulleres, a democracia e a interculturalidade.

Os medios de comunicación social.

O fomento do desarmamento global.

Artigo 3

Actuacións para o fomento da cultura da paz no ámbito dos dereitos humanos

A Xunta de Galicia e os entes locais, de conformidade coas súas respectivas competencias, no ámbito dos dereitos humanos e as liberdades individuais e colectivas, deberán promover:

a) A máxima difusión da Declaración Universal dos Dereitos Humanos nos distintos espazos públicos, especialmente, no sistema educativo.

b) A difusión da Declaración e a Convención sobre os dereitos da infancia.

c) A difusión da Declaración e do Programa de Acción sobre unha Cultura de Paz e os Obxectivos do Milenio.

d) A difusión da Carta da Terra

e) O recoñecemento dos dereitos económicos, sociais e culturais de tódalas persoas.

f) A igualdade entre mulleres e homes, así como a prevención da violencia de xénero.

g) A intensificación de medidas encamiñadas a eliminar as formas de discriminación e violencia entre as persoas.

h) A adopción de medidas que favorezan a integración dos inmigrantes en Galicia.

i) A formación específica das forzas de seguridade de Galicia en materia de dereitos humanos, mediación e resolución pacífica de conflitos.

k) A loita contra do terrorismo, a explotación das persoas, contra da delincuencia organizada, contra a produción e tráfico de drogas e contra do branqueo de diñeiro e a corrupción.

l) O favorecemento da cooperación e da solidariedade efectiva con tódalas persoas e tódolos pobos en guerra ou sometidos a xenocidio e violencia.

m) A erradicación da pobreza e, sobre todo, o acceso de tódalas persoas ós bens e servizos necesarios para a satisfacción das necesidades humanas básicas.

ñ) O desenvolvemento humano sostible e integrador das dimensións democrática, económica, social e medioambiental.

Artigo 4

Actuacións no ámbito da convivencia democrática

A Xunta de Galicia e os entes locais, de conformidade coas súas respectivas competencias no ámbito da convivencia cidadá, o fomento do diálogo e a solución pacífica dos conflitos, promoverán:

A coordinación interdepartamental e interadministrativa para a elaboración e adopción de medidas a favor da paz e a convivencia, a cooperación e a solidariedade.
A mediación de conflitos cidadás no ámbito municipal.

O entendemento, a tolerancia, a solidariedade e a cooperación entre pobos e nacións, especialmente, entre os pobos do Estado Español, fomentando as aptitudes de concordia, diálogo, acordo, negociación e consenso.

Estudios para coñecer máis a fondo as prácticas e as tradicións culturais de tódalas persoas que viven en Galicia.

O apoio ó voluntariado

A creación de premios ás mellores iniciativas a prol da paz.

O establecemento de convenios con investigadores e expertos na materia para traballar no deseño de liñas de actuación para o fomento da cultura da paz.

A coexistencia relixiosa e a reconciliación.

A participación activa en organismos e foros internacionais de prevención de conflitos e construción de paz.

A investigación sobre procesos de negociación e mediación para a solución pacífica de conflitos e a consecución da paz.

Encontros, diálogos, seminarios e demais actividades encamiñadas á solución pacífica dos conflitos violentos.

Actividades de diplomacia cidadá ou paralela, destinadas a complementar o traballo diplomático formal desde os distintos ámbitos.

A cooperación activa con centros de investigación e construción de paz, nas tarefas de fomento da paz en contextos de conflito.

Artigo 5

Actuacións no ámbito do ensino e da cooperación

A Xunta de Galicia e os entes locais, de conformidade coas súas respectivas competencias, no ámbito do ensino e da educación para a paz, para a cooperación e o desenvolvemento, a democracia e a interculturalidade promoverán:

A difusión de materiais, propostas e documentos, experiencias e boas prácticas, que teñan unha especial relevancia no campo da educación, a investigación e a cultura da paz, así como de cooperación ó desenvolvemento.

A elaboración e aplicación de programas globais de educación para a paz, a convivencia e o desenvolvemento destinados a toda a poboación escolar.

A aplicación dos criterios baseados na cultura da paz e do respecto mutuo entre os pobos na elaboración e revisión dos libros de texto e demais material didáctico dos centros educativos, baixo a supervisión do departamento competente en materia de ensino.

A educación de nenos e nenas, desde a etapa de Infantil, transversalmente, nos valores, actitudes, comportamentos e condutas, que lles permitan resolver calquera conflito por medios pacíficos e con espírito de respecto para coa dignidade humana.

A formación específica de persoas que desexen trasladarse ós países máis empobrecidos, en calidade de cooperantes ou voluntarios, ou que desexen realizar tarefas de prevención de conflitos, mediación, construción de paz e reconciliación.
Impulso á creación dunha rede de escolas espazo de paz.

Artigo 6

Actuacións no ámbito dos medios de comunicación social
A Xunta de Galicia e os entes locais galegos, de conformidade coas súas respectivas competencias no ámbito da comunicación social, a libre circulación de información e de coñecementos, e a diversidade ideolóxica, cultural e política nos medios de comunicación social, deberán promover:

A difusión nos medios de comunicación de información sobre a Educación e a Cultura da Paz, iniciativas da sociedade civil e das súas organizacións nesta materia.

O reflexo da diversidade ideolóxica e política da sociedade galega nos medios de comunicación social, especialmente nos de titularidade pública, mediante a observancia dos principios do pluralismo político, social, relixioso, cultural e de pensamento.

Medidas para reducir a violencia e o seu tratamento nos medios de comunicación, Internet e demais tecnoloxías da información e da comunicación e para erradicar as emisións ou as informacións que podan inducir a condutas discriminatorias por razón de nacemento, raza, xénero, opinión ou calquera outra condición ou circunstancia persoal ou social.

O intercambio e universalización de Internet e demais novas tecnoloxías da comunicación.

A presenza das entidades e organizacións non gobernamentais para o desenvolvemento e dos institutos e centros de estudio e investigación sobre a paz nos contidos dos medios públicos.

Artigo 7

Actuacións no ámbito do desarmamento global

A Xunta de Galicia e os entes locais, de conformidade coas súas respectivas competencias en materia de desarmamento global, promoverán:

Actividades e iniciativas en favor do desarmamento global baixo o control das Nacións Unidas.

Actividades a favor da eliminación do tráfico ilícito de todo tipo de armamento.
Medidas para paliar as situacións que se producen como consecuencia da finalización dos conflitos bélicos, como a desmobilización de tropas e a reincorporación á sociedade de ex-combatentes, refuxiados e persoas desprazadas.

A difusión das medidas propostas polo Chamado pola Paz da Haia (Hague Appeal for Peace) e a Xustiza para o século XXI, que reclama o dereito á paz e a abolición da guerra como un imperativo moral do novo século.

Artigo 8

Axudas a iniciativas de promoción da paz

A Xunta de Galicia, de acordo cos obxectivos anteriores, outorgará axudas anuais específicas para a realización de actividades, estudios e investigacións en materia de paz, e promoverá o recoñecemento de iniciativas sociais e dos medios de comunicación a favor da paz.

Artigo 9

O Instituto Internacional pola Paz

Natureza e finalidade

No marco da presente lei o Parlamento de Galicia crea o Instituto Internacional pola Paz como entidade pública de carácter institucional, independente, dotado de personalidade xurídica propia e plena capacidade de obrar, tanto no ámbito público como no privado que, no exercicio das súas funcións, actúa con plena independencia das administracións públicas, das entidades privadas e das organizacións sen ánimo de lucro.

O Instituto Internacional pola Paz é unha entidade de investigación, divulgación e acción que ten por finalidades a promoción da cultura da paz na sociedade galega e no ámbito internacional, e conseguir que Galicia desempeñe un papel activo como axente de paz no mundo.

Principios

As actuacións do Instituto Internacional pola Paz rexeranse polos principios de fomento da paz, a democracia, a xustiza, a igualdade e a equidade nas relacións entre persoas, pobos, culturas, nacións e estados, co fin de traballar pola seguridade humana, o desarmamento, a prevención e a solución pacífica dos conflitos e as tensións sociais, o fortalecemento e o arraigo da paz e da convivencia, e na defensa dos dereitos humanos.

Funcións

Promover a investigación empírica, teórica e aplicada pola paz, directamente ou mediante o apoio a centros de investigación xa existentes.

Garantir a formación técnica de persoas especializadas na intervención no terreo en procesos de paz.

Difundir e fomentar a educación e a sensibilización da cidadanía na cultura da paz, con especial colaboración dos departamentos da Xunta de Galicia que corresponda, os centros docentes, as universidades e as organizacións pacifistas.

Realizar a investigación e difusión da memoria histórica e do pensamento e acción pacifista en Galicia.

Actuar de Observatorio sobre o estado da paz e os conflitos armados.

Exercer as tarefas de observación, facilitación, mediación e construción de paz en conflitos violentos internacionais ou internacionalizados.

Dar apoio e asesoramento ás organizacións, iniciativas, campañas e actividades que o requiran, e fomentar actividades que a sociedade civil e os movementos pola paz, as administracións públicas, as organizacións internacionais, as universidades e os centros de investigación levan a cabo no ámbito da formación, investigación e acción comprometida na construción e mantemento da paz.

Asesorar ó Parlamento galego, ó Goberno e demais administracións públicas nas súas políticas e actuacións de paz.

Establecer relacións con institucións internacionais e redes similares.

Impulsar a creación de cátedras específicas de cultura de paz nas universidades galegas e establecer vínculos e convenios de colaboración coas mesmas.

Todas as demais que se consideren oportunas para as súas finalidades.

Organización

Mediante unha Lei específica se desenvolverá a organización concreta do Instituto Internacional pola Paz, os seus órganos de goberno e administración, así como o estatuto dos seus membros, funcións, responsabilidades, réxime xurídico e de persoal, recursos económicos e patrimonio.

Tempos de coherencia…

2009-09-15T07:16:00.001-07:00

Manuel Dios Diz

Cando comeza un novo curso académico, co lento camiñar do mes de Setembro, lemos, escoitamos, vemos, toda unha serie de novas que soan a vellas e a repetitivas, nesta ocasión, ademais, co pano de fondo dunha pandemia de gripe que chamamos A, pero que, en realidade, lembra ó xogo dos submarinos, H1N1, ¡ Auga, tocado, fundido !…

As declaracións alarmantes das autoridades e os inmediatos chamamentos á tranquilidade sucédense de forma obsesiva coas conseguintes escenas de cativos lavando as mans como posesos e o profesorado dos nervios porque descoñece, con veracidade, o que lles ven enriba.

E como cada mes de Setembro, que si as mochilas non deben pasar dos 6 quilos, que si os uniformes, que si haberá portátiles para o alumnado de 5º, que si a volta ó cole será máis cara e máis dura, reunións, claustros, departamentos, seminarios, horarios e aulas, saúdas e novidades, dimes e diretes…

Comentarios máis profundos sobre que si os libros de texto xa non serán gratuítos e universais, como o é a educación obrigatoria…, que si a Educación para a Cidadanía e os Dereitos Humanos chega á Primaria, mira que sorte, mira que desgraza…, que si o galego recúa, non será para tanto…, que volven as subvencións públicas para algúns centros segregacionistas… e cando deixaron de existir?, os cambios de logos e mandilóns nas garderías, e o Carlos Casares, que pensaría?..., ou sobre si haberá, por fin, pacto de estado para educación como quere o ministro Angel Gabilondo… e todo cando empeza o rebulir de rapaces e rapazas, a monotonía da choiva tras dos vidros, mil veces cento, cen mil, mil veces mil, un millón….en palabras de D. Antonio Machado.

Cada comezo de curso é tamén tempo de ilusión, de renovación, de cambio, novos alumnos, novas alumnas, profes que non volven, profes que debutan, ansiedade, equipos, coordinacións, textos para preparar, documentos que cubrir, rutinas docentes, cursos de formación, sexenios, escolas de verán que apuran antes do outono…, un outono que, polo que se comenta, pode ser moi quente no ensino en Galicia…,especialmente, pola nosa lingua máis propia, quen o diría?, outra vez o conflito lingüístico, pero si iso non tocaba… seremos quen de resolvelo pacificamente?, desde o diálogo, o entendemento, o acordo, a concordia?, ¡ que atinado, que valente, Xosé Ramón Barreiro Fernández, presidente da Real Academia Galega, na Casa dos Poetas en Celanova…!

E que foi do Plan Integral de Mellora da Convivencia Escolar de Galicia, e do Observatorio Galego da Convivencia Escolar ?, Penso con sinceridade que sería moi bo reunilo para coñecer os novos proxectos do conselleiro. E terá isto algo que ver coa convivencia lingüística? Ou só estamos a falar da prevención da violencia, da conflitividade e da disrupción escolar?

E na nova materia de Educación para a Cidadanía e os Dereitos Humanos, entran ou non os dereitos lingüísticos?. Ou é que pensamos que podemos construír a cidadanía democrática contra nós mesmos e o noso máis propio? Ou avergoñándonos da nosa sinal de identidade cultural máis xenuína?

Na Educación para a Paz insistimos moito na coherencia, no principio de evitar contradicións entre o que dicimos e o que facemos, entre o que poñemos no Proxecto Educativo, no Plan de Centro, no currículum…, e o que logo practicamos como docentes, dentro e fora das aulas, co noso exemplo…

E son tempos de coherencia…

FORO 2010 E CULTURA DE PAZ

2009-06-25T02:27:00.000-07:00

Manuel Dios Diz
Presidente do Seminario Galego de Educación para a Paz e director da Fundación Cultura de Paz en Galicia.

O concepto “Cultura de Paz” nace, por iniciativa de D. Federico Mayor Zaragoza, a mediados dos años ’80, como un proxecto “transdisciplinario” que foi configurándose e concretándose sucesivamente con distintas declaracións de Nacións Unidas, a máis importante, sen dúbida, a de 1999, que leva anexo un Programa de Acción moi detallado e que propiciou, posteriormente, novas actuacións, como son, por exemplo, o Manifesto 2000 dos Premios Nobel da Paz ou a proclamación do Decenio 2001-2010 como o da Cultura da Paz e a non violencia para tódolos nenos e nenas do mundo.

Desde aquela, este concepto, con todo o que significa de oposición á cultura da violencia e da guerra, foi afirmándose tanto no mundo académico como na sociedade, e tamén na lexislación, entrando a formar parte do currículo escolar en distintos países e tamén nas normas constitucionais, mesmo nos novos Estatutos de Autonomía dalgunhas comunidades españolas, así, expresamente, como Cultura de Paz, como un dos grandes obxectivos e fins das actividades académicas, políticas públicas e sociais, como xa o é a referencia constante á Declaración Universal dos Dereitos Humanos de 1948.

No Estado Español, a primeira comunidade en lexislar sobre este tema foi Cataluña, coa súa propia lei de fomento da cultura da paz do ano 2003 e a posta en marcha do seu Instituto Catalán Internacional pola Paz, que preside o bo amigo Rafael Grasa. Posteriormente, en 2005, as Cortes Xerais aproban a Lei de fomento da educación e a cultura da paz, vixente na actualidade, que ademais de promover diferentes accións en materia de Cultura de Paz, creaba unhas axudas anuais, de aproximadamente un millón de euros, para actividades diversas en materia de fomento da paz.

Lamentablemente estas axudas foron diminuíndo cada ano e neste, no 2009, desaparecen por completo como consecuencia dunha decisión, desde o meu punto de vista, unilateral e arbitraria, do Ministerio de Educación y Ciencia, amparándose no manido argumento da crise económica que casualmente afecta, neste departamento, ás únicas subvencións que contemplaba a citada lei.

Poucas son as persoas que coñecen a existencia dunha lei de fomento da educación e a cultura da paz en España. Menos as que entenden que neste ano 2009, e non sabemos si no sucesivo, desaparezan os poucos fondos económicos destinados a materializar ese fomento e promoción da cultura da paz que establece a lei do 2005.

Cando falamos de Cultura de Paz estamos a referirnos, tal e como proclama Nacións Unidas e a UNESCO, non só á educación para a paz, os dereitos humanos e a democracia, senón tamén, á loita contra da exclusión e a pobreza, ó diálogo intercultural e interrelixioso, á resolución pacífica de conflitos ou á prevención e construción da paz.

En Galicia, o Seminario Galego de Educación para a Paz leva varios anos promovendo a elaboración, por acordo parlamentario, dunha lei propia de fomento da cultura da paz. Existe a vontade de poñela en marcha na actual lexislatura entre os tres grupos parlamentarios, tamén un borrador de proxecto de lei que elaboramos como documento de partida, e o compromiso de crear estruturas estables de participación cidadá en materia de paz.

O ano 2010 está moi cerca, cargado de simboloxía, porque non só é Ano Xubilar, senón que remata a Década da Cultura da Paz e a non violencia (2001-2010) de Nacións Unidas e o Seminario Galego de Educación para a Paz celebra o seu XXV Aniversario. Con ese motivo propiciamos o Foro 2010 (www.foro2010.org) como un gran contedor cultural no que terán lugar distintos eventos de relevo internacional como son un Foro Mundial de Educación (FME) temático sobre “Educación, investigación e Cultura de Paz”, unha reunión de membros do Grupo de Alto Nivel de Nacións Unidas para a Alianza de Civilizacións; unha reunión internacional dos Coordinadores do Decenio da Cultura da Paz; un Congreso Mundial sobre o Dereito Humano á Paz ou a reunión da Rede Internacional de Museos da Paz, todo no mes de decembro de 2010, xunto con actividades artísticas e culturais que farán de Compostela unha referencia mundial en materia de Cultura de Paz.

Ademais estamos a promover a constitución da Cátedra UNESCO de Cultura de Paz e Dereitos Humanos da USC e un gran Centro pola Paz, o Lar da Paz, no Convento Franciscano de Herbón en Padrón.

Qué fermosa celebración do 2010 sería ter en vigor a lei de fomento da cultura da paz de Galicia.

Que así sexa...

Marcas negras

2009-06-22T02:59:00.000-07:00

Manoel Santos
Biólogo. Director e fundador de Altermundo.

Chámanlles marcas brancas, mais só disfrazan de alba cor, de enganosa pureza, o mouro futuro do noso campesiñado, que en dúas décadas viu como o 90% das explotacións gandeiras eran exterminadas por un libre comercio que nada ten que ver coa liberdade.

Porén, son marcas negras, escuras coma o chapapote, marcas tinguidas de especulación, instrumentos de enfermiza acumulación capitalista creadas á conta da suor labrega, que baixo a ditadura da distribución alimentar serven de reclamo, ese enganar ao animal tan frecuente na mal chamada arte da cazaría. Da morte.

Deste xeito cazan ás nosas familias, que especialmente en tempos de crise procuran prezos baixos, malia que con iso se perda calidade. Así as mergullan no consumo compulsivo en grandes superficies, formigueiros de cobiza que non comercian con persoas, senón con consumidores.

Disque cada minuto nun Carrefour ou nun Alcampo somos bombardeados con até 3.000 estímulos comerciais. Si, bombardeados coma nunha guerra, a dos prezos, na que só sae perdendo quen produce o alimento. Este produto barato abaixo, este caro xusto enriba. Este no corredor máis frecuentado, este a carón da caixa e estoutro dámosllo a probar a ver se pican. Os parviños van levar moito máis do que precisan.

Como ben indica o Sindicato Labrego Galego, “que producimos alimentos vemos como estas estratexias de mercado fanse a conta nosa, reducindo o prezo dos produtos en orixe ou coa súa substitución por outros adquiridos en países do terceiro mundo con baixos custes, por mor da sobreexplotación dos labregos e das labregas, a ausencia de lexislacións ambientais e sanitarias, a nula presión fiscal, etc.”

O máis branco e prezado dos nosos alimentos, o leite, está entre os que máis se emprega nestas noxentas prácticas, mesmo vendéndose ilegalmente por baixo do prezo de produción. O que lles pagan aos nosos labregos e labregas non lles dá para cubrir os custes de produción e de mantemento das explotacións. Ao non poder estes reter o leite do muxir cotián, nin achegalo fresco ás mans da xente, coma nas sellas doutrora, vense na obriga de vendelo a prezos ridículos ás empresas transformadoras, que xunto ás distribuidoras para as que envasan marcas brancas exercen de señores feudais sen miramentos.

Quen facemos baixar pola gorxa ese branco alimento, quen o mercamos, temos unha responsabilidade para con este desestruturado país, pois cos nosos hábitos de consumo condicionamos a vida de moita xente. Podemos aforrar noutras cuestións, nunha chea delas, e ser conscientes de que deses céntimos que evitamos pagar ao mercar unha marca branca depende a autonomía e a dignidade de quen escaralla o lombo para producir os nosos alimentos.

Non é doado. Hogano, por exemplo, é case imposíbel saber se estamos a mercar leite galego ou non, e o acceso ao leite fresco, que sería o xeito máis responsábel e saudábel de consumilo, está case prohibido. Non queren labregos e labregas soberanos. Os gobernos teñen moito que facer si, máis nós temos a última palabra.

O desarmamento nuclear: o primeiro paso para a construción dun mundo en Paz

2009-04-16T09:01:00.000-07:00

Rafael De la Rubia
Coordinador Xeral da Marcha Mundial pola Paz e a Non Violencia

Comeza a haber sinais desde distintos sectores sobre a urxencia do desarmamento nuclear, o primeiro dos obxectivos da Marcha Mundial pola Paz e a Non Violencia.

Obama expuxo en Praga a súa visión dun mundo libre de armas nucleares, ao tempo que acompañaba o seu discurso dunha serie de propostas específicas para acadar esa meta, como son a redución dos arsenais actuais, actualización do Tratado de Non Proliferación Nuclear e novos controis para evitar o acceso ao armamento atómico a grupos terroristas. Afirmou: "O propósito é que os armas con armas nucleares se movan para o desarmamento, os países sen armas nucleares non poidan adquirilas e todos os países poidan acceder á enerxía nuclear para usos pacíficos".

Obama non definiuse, nese mesmo discurso, sobre se renuncia definitivamente a instalar o escudo antimisiles previsto para a República Checa e Polonia. Esta demanda foi esixida en Chequia cunha forte campaña cidadá liderada pola organización humanista “Europe for Peace”. Que a estas declaracións se aconteza un acordo acadado co presidente ruso para referendar a redución das armas estratéxicas ha revivido a esperanza da eliminación mundial do armamento nuclear. Felicitamos a coraxe de Obama por tomar a iniciativa do desarmamento nuclear.

Obama, iniciou unha vía de diálogo e de desarmamento nuclear de transcendencia histórica, que continúa o proceso iniciado por Gorbachov na década dos 80. Nese enderezo o SIPRI [Instituto Internacional de Investigación para a Paz de Estocolmo] achega experiencias positivas recentes en materia de países desnuclearizados. Tal o caso de países anteriormente posuidores de armamento nuclear como Suráfrica e os estados postsoviéticos como Bielorrusia, Casaquistán e Ucraína. O feito de que ditos Estados fosen desnuclearizados en virtude dun programa de desarmamento seguro e con garantías, constitúe unha valiosa lección.

É preciso poñer en marcha un proceso gradual de desarmamento nuclear, que nos indique o camiño a seguir, proporcionándonos ao mesmo tempo a oportunidade de afianzar os mecanismos de non proliferación e a de establecer un novo sistema de seguridade mundial sen armas nucleares.

Con esta proposta Obama emprendeu unha dirección que apunta para a distensión, pero para que esta se afiance serán necesarias outras medidas como a retirada das tropas que hoxe invaden territorios alleos, o desarmamento progresivo e proporcional e outros pasos que poden levarnos realmente a un mundo novo. Sabemos que isto implica sortear grandes dificultades, pero este é un momento de posibilidades abertas e a voz da xente hoxe pode ser escoitada e converterse no mellor apoio para a mudanza. O desarmamento nuclear e estoutros puntos constitúen a proposta da Marcha Mundial pola Paz e a Non Violencia para entrar nunha nova etapa nas relacións entre países, nunha nova etapa na historia humana.

As mulleres traballamos, as mulleres contamos

2009-03-08T13:10:00.000-07:00

Marcha Mundial das Mulleres (Coordinadora Galega)

Todos os anos, o 8 de Marzo, mulleres en todo o mundo mobilizámonos para reivindicar e esixir cambios que melloren as nosas condicións de vida e conquisten e consoliden dereitos que nos son negados. As mobilizacións mundiais este 8 de Marzo van facer referencia a como nos afecta ás mulleres esta crise de dimensións múltiples: de traballo, de acceso aos alimentos, enerxética, medioambiental e financeira. consecuencia do sistema capitalista e do neoliberalismo, da avaricia sen límites, da falta de transparencia e de control social que configuran a realidade financeira mundial.

Hoxe en día ninguén nega que as mulleres en todo o planeta, en maior ou menor grao, chegamos a esta situaciónde crise con clara desvantaxe. Os organismos internacionais aseguran que de cada 10 persoas pobres no planeta, 7 somos mulleres. Tamén afirman que posuímos só o 1% da propiedade da terra. O patriarcado, que historicamente mantén ás mulleres nunha situación de subordinación, encontrou no capitalismo un grande aliado.

En países occidentais como o noso, as estatísticas nos aseguran que somos maioría no paro, temos máis eventualidade e precariedade no emprego, e cobramos un 30% menos de salario. Esta realidade agudízase no caso das mulleres novas, do colectivo de mulleres ciganas ou mulleres inmigrantes. Somos maioría nos sectores laborais peor valorados e peor pagados, como son o marisqueo a pé, a conserva, o téxtil, limpeza, hostalaría e comercio, agricultura ou no servizo doméstico. Hai que sumar a todo isto que seguimos levando case toda a responsabilidade
do coidado e do traballo no ámbito doméstico.

Por iso, este 8 de Marzo, ao mobilizarnos e dirixirnos á sociedade e ás institucións, queremos concienciar econvencer da necesidade de resolver a crise económica superando as limitacións do neoliberalismo e do libre mercado, e facelo con alternativas que fortalezan os dereitos das mulleres e a participación en igualdade na actividade económica.

As políticas neoliberais emanadas dos intereses das grandes corporacións e aplicadas por organismos baixo o seu control (OMC, BM e FMI), concretáronse na privatización de servizos básicos como a sanidade e a educación, de recursos como a auga e a terra, con políticas de dependencia enerxética e alimentaria, destrución de tecidos produtivos... provocando un aumento da pobreza e a desigualdade en todo o planeta.

Asistimos con preocupación á aplicación, por parte de moitos gobernos, de medidas de loita contra a crise, que trasladan grandes cantidades de fondos públicos en axudas a grandes empresas e entidades financeiras. Todo menos intentar un control público das entidades financeiras, ou un novo modelo produtivo ao servizo das necesidades das persoas e non da produción e o consumo sen límites.

Os recursos públicos son imprescindíbeis para garantir os dereitos conquistados ao longo de décadas de loita feminista, para soster as intervencións de loita contra a violencia machista, para manter os servizos básicos como a saúde e a educación, a atención ás persoas dependentes, os programas de educación afectivo-sexual, as políticas de integración...

Tamén sabemos da importancia que ten para as mulleres o mantemento do emprego público para evitar a precarización, para evitar a discriminación no acceso ao emprego e na promoción laboral, para manter mellores condicións laborais, medidas específicas de protección por maternidade ou por ser vítimas de violencia, etc. dereitos básicos que dificilmente conseguimos ou podemos exercer nas empresas privadas.

Nós tamén sabemos botar ben as contas. Todo o diñeiro público destinado a quen amasou e amasa riqueza, vai supor números vermellos para manter os servizos públicos, as políticas sociais ou a creación de emprego. Por iso imos estar atentas, organizadas e activas para denunciar as políticas que reproduzan a exclusión das mulleres da actividade económica, ou que recorten as coberturas sociais que temos alcanzado até o momento. Imos esixir políticas decididas que se aparten da doutrina neoliberal e que aseguren non só a consolidación do que temos acadado até o momento, senón que supoñan un avance en dereitos e en igualdade.

Este 8 de Marzo, Día Internacional das Mulleres, imos estar mobilizadas xunto a moitas outras mulleres do planeta non para pedir unha refundación do capitalismo, senón para esixir o certificado da súa defunción. Porque queremos un modelo económico ao servizo das persoas e non do capital. Porque para o capitalismo son imprescindíbeis a produción e o consumo sen límites, mais para as persoas son imprescindíbeis os dereitos e os coidados.

O reto da igualdade: 8 de Marzo

2009-03-07T02:38:00.000-08:00

Teresa Pedrosa,deputada delegada de Acción Social na Deputación Provincial de Pontevedra.

Neste 8 de marzo Día Internacional da Muller quero proclamar con maior intensidade se cabe os dereitos fundamentais de todos os individuos, homes e mulleres, como son a liberdade, a igualdade, a vida, a seguridade, á non discriminación.

Considero que un dos principais retos para os que temos responsabilidades políticas nestes primeiros anos do século XXI pasa por continuar o labor iniciado polas primeiras persoas que reivindicaron un espazo visible para as mulleres na sociedade: no mundo laboral, no mundo universitario, na administración e nos postos de decisión política.

Sen embargo, temos que ser conscientes de que en todo o mundo miles de mulleres continúan sendo membros invisibles e desprotexidos, a pesares de constituír maioritariamente a columna vertebral das familias.

A violencia de xénero, sen ir máis lonxe, constitúe unha das principais lacras da nosa sociedade ata o punto de que o número de mulleres falecidas no 2008 a mans das súas parellas elevouse a 75 e no que vai de ano xa son 5 as vítimas da violencia machista (segundo o Ministerio de Igualdade).

Debemos loitar por unha sociedade na que a igualdade de oportunidades sexa unha realidade e non unha promesa. Avanzar para que a taxa de emprego entre homes e mulleres se equipare; para que as mulleres con vontade de traballar podan facelo con todas as garantías e co mesmo nivel de estabilidade laboral e retributiva que os homes. Do mesmo xeito, é necesario traballar na procura dun marco favorable que nos permita ás mulleres desenvolver as nosas capacidades laborais e emprendedoras.

Debemos crear as condicións necesarias para conciliar a vida laboral e familiar. A plena participación, en condicións de igualdade, da muller na vida política, civil, económica, social e cultural e a erradicación de todas as formas de discriminación por razóns de sexo, este debe ser un dos nosos principais cabalos de batalla. Continuaremos traballando para eliminar a inestabilidade laboral e a temporalidade dos contratos que seguen afectando principalmente ás mulleres e seguiremos reclamando a equiparación salarial entre homes e mulleres.

Tamén consideramos que é fundamental favorecer o reparto das tarefas domésticas, así como do coidado das persoas dependentes, un traballo que habitualmente asumen as mulleres e que non é debidamente recoñecido.

Está claro que non debemos -nin podemos- permitirnos o luxo de prescindir da capacidade, das ideas, do punto de vista da metade da nosa poboación. Sobre todo, cando andamos o camiño para a construción dunha sociedade máis xusta e con maiores oportunidades para os seus membros, na que todos somos necesarios.

30 de Xaneiro, Día Escolar pola Paz

2009-01-26T16:17:00.000-08:00

Manuel Dios Diz

Colexios e institutos galegos, desde hai xa moitos anos, veñen celebrando o Día Escolar pola Paz, no aniversario da morte de Gandhi, unha traxedia que tivo lugar o 30 de Xaneiro de 1948, en Nova Delhi, a mans dun mozo extremista hindú de nome Nathuram Godsé. Foi, como sabemos, un asasinato político, un magnicidio, no mesmo ano en que a Asemblea Xeral de Nacións Unidas aprobaba a Declaración Universal dos Dereitos Humanos, un texto extraordinario, probablemente o máis influínte e duradeiro do século XX, pero tamén o máis violentado.

Un texto acordado no que Gandhi interveu de maneira notable xunto con outras grandes personalidades da época, de diferentes culturas e civilizacións, entre elas, Eleonor Roosevelt, a viúva do presidente norteamericano falecido en Abril de 1945. Ela foi a presidenta da Comisión Redactora que en Setembro de 1948 remitiu o borrador rematado á Asemblea Xeral.

O proceso de aprobación non foi fácil. Os debates se prolongaron aínda que tiveron a grandeza do consenso. Foran dous anos enteiros de traballo, 81 reunións, 168 emendas, máis de 1400 votos particulares. O momento máxico chegou precisamente o 10 de Decembro de 1948 cando, por fin, a Declaración Universal se aprobaba sen un so voto en contra, aínda que 8 estados decidiron absterse.

O pasado 10 de Decembro conmemoramos o seu 60 Aniversario (1948-2008), con iniciativas moi diversas que os centros escolares, sobre todo os máis dinámicos, promoveron, arredor dos valores que a Declaración proclama. Entre outras, a que celebramos no Consello da Cultura Galega e na que moi diversas personalidades (e tamén xente do común) leron –conxunta e solemnemente, os 30 artigos e o seu marabilloso Preámbulo:

... Considerando que o descoñecemento e o menosprezo dos dereitos humanos ten orixinado actos de barbarie ultraxantes para a conciencia da humanidade; e que se ten proclamado, como a aspiración máis elevada do home, o advenimento dun mundo no que os seres humanos, liberados do temor e da miseria, gozen da liberdade de palabra e da liberdade de crenzas...

No Seminario Galego de Educación para a Paz, desde 1985, vimos traballando -de maneira ininterrumpida- na sensibilización social e na divulgación dos dereitos humanos entre o profesorado e na comunidade educativa, na idea de que é unha extraordinaria ferramenta didáctica para a educación nos valores cívicos e democráticos, así como no que nós chamamos Cultura da Paz, un concepto que non só abrangue a educación para a paz, os dereitos humanos e a democracia, senón tamén, a superación da exclusión e da pobreza, que está en íntima relación cos Obxectivos do Milenio, tan urxentes como incumpridos; no diálogo intercultural, sen dúbida o máis relevante dos fins da Alianza de Civilizacións; ou na consolidación da paz e a solución pacífica de conflitos, facendo fincapé, sobre todo, na prevención dos mesmos.

Coñezo a moitos cidadáns e cidadás que viven nun estado de auténtica indignación. ¿E como non vai a indignarse a cidadanía vendo como proliferan os fondos económicos para o rescate do sistema financeiro internacional, en cantidades que son incomprensibles para o común dos mortais, mentres que se escatiman as axudas para combater a pobreza e a fame, a mortalidade infantil nos países máis empobrecidos por enfermidades que están superadas en Occidente, ou a SIDA, particularmente endémica en África; o analfabetismo crónico, o acceso ós bens máis elementais por parte da maioría da poboación mundial ou para conseguir frear o cambio climático que algúns negan, de maneira certamente exótica nos tempos que corren?. Indignación que aumenta cando observamos, desde hai tantos anos, tantas e tantas promesas incumpridas, tantas mentiras, tantos enganos cos países máis desfavorecidos... e mentres, os paraísos fiscais están cheos a rebentar...

Alguén tivo a xenialidade de dividir os millóns de euros e de dólares canalizados para o rescate dos bancos en todo o mundo, na primeira provisión de recursos, unhas cantidades seguidas de moitos ceros, de dividilos, digo, entre todos os habitantes do planeta, algo máis de 6.500 millóns de persoas. E, ¡vaia sorpresa!. Resultou que todos e cada un de nós, seriamos, automaticamente, millonarios, con mais de 100 millóns por persoa !!!.

Na Educación para a Paz distinguimos moitos tipos de violencia. Pero si tiveramos que resumilos en dous, falariamos da coñecida como “violencia directa”, aquela que percibimos inmediatamente como tal (unha agresión, unha violación, un avión petando contra das torres xemelgas...), e a que denominamos como “violencia estrutural”, moito máis opaca, máis difícil de identificar, máis sutil, aquela que ten que ver coas inxustizas, tal e como afirma a vella máxima, tan certa, de que “as inxustizas de hoxe son as guerras de mañá”. Porque condenar a dous terzos da poboación mundial á miseria e á fame, iso é violencia estrutural. Facelo ademais mentres priorizamos o rescate dun puñado de tramposos, sen responsabilidade algunha, máis que indignante...

Tódalas persoas de ben aborrecemos do terrorismo e da violencia para acadar obxectivos políticos, incluído o terrorismo de Estado. E si existe hoxe un Estado que practique de maneira criminal a violencia indiscriminada e desproporcionada, sen escrúpulo moral algún, sen respecto polas elementais normas da guerra (que vergoñento resulta falar disto), ese é o Estado sionista de Israel, a quen a comunidade internacional segue a dar bula e licencia para matar sen compaixón, violando sistematicamente a legalidade internacional, burlándose dos Dereitos Humanos e das mesmas Nacións Unidas, un Estado a quen rearman constantemente os Estados que se sentan no Consello de Seguridade, sobre todo e principalmente os EE.UU.

E que ninguén pense, nin por un momento, que o que veño de dicir, pretende abalar a violencia de Hamás ou calquera outra. Nada máis lonxe da realidade. É o pobo de Gaza, Palestina enteira, a que escolle a súa representación lexítima, e a Comunidade Internacional debe aceptalo, democraticamente, non só cando gañan aqueles que apoian, sobre todo por egoísmo lúcido, para que os fundamentalistas violentos transiten, o máis rapidamente posible, cara a acción política.

Por iso, neste 30 de Xaneiro, no Día Escolar pola Paz, como o pasado 10 de Decembro, Día dos Dereitos Humanos, temos a oportunidade de reflexionar e de actuar. Porque sendo importante a reflexión non é suficiente coa análise, co debate. Debemos intervir, ser protagonistas e non tan só espectadores, especialmente, para que nos oian e tamén para que nos escoiten, para contar nas decisións e non só para que nos conten...como acostuma a repetir Federico Mayor Zaragoza.

Está ben que aproveitemos a ocasión (e todos os días) para traballar co noso alumnado sobre a Declaración Universal dos Dereitos Humanos, sobre todo, neste ano 2009, consagrado por Nacións Unidas como Ano Internacional da Aprendizaxe dos Dereitos Humanos, que paradoxo, e non só no marco da nova materia de Cidadanía e Dereitos Humanos, que empezará en 6º de Primaria o curso que ven, senón de xeito transversal, en todas as áreas e materias, con actividades de aula e colectivas, para culminar nese día, a tarefa e os esforzos de todo un ano.

O Seminario Galego de Educación para a Paz, directamente e na súa web, ofrece numerosos materiais didácticos para esta conmemoración e anima a actuar en solidariedade, nesta ocasión, con colexios e institutos de Gaza, ou a remitir cartas de protesta, peticións de rectificación, de sancións e indemnizacións, á embaixada israelí en España, ó Secretario Xeral das Nacións Unidas, ó noso goberno, porque como di o novo presidente norteamericano, yes we can, xuntos podemos, porque outro mundo é non só posible senon necesario...

Manuel Dios Diz é mestre, licenciado en Xeografía e Historia pola USC, preside o Seminario Galego de Educación para a Paz e dirixe a Fundación Cultura de Paz en Galicia.

Gaza: una moderna Fosa Ardeatina

2009-01-15T15:57:00.000-08:00

Juan José Guirado

Roma, 23 de Marzo de 1944 . La resistencia italiana contra el invasor nazi vuela por los aires una columna de policías alemanes e italianos de habla germana que colaboraban con ellos. El comando partisano, formado por 16 personas, casi todas comunistas, aprovecha la confusión de la explosión para disparar contra los policías que habían sobrevivido a la detonación inicial. El resultado inmediato de la acción fue de 28 policías y al menos dos civiles italianos muertos. Ningún miembro del comando pudo ser detenido.

La reacción de los nazis fue brutal: se asesinaría a 10 italianos por cada una de las bajas alemanas sufridas. La orden fue aprobada por el propio Adolf Hitler, que dio 24 horas para que se llevara a cabo.

Ante la incapacidad de dar con los responsables directos de la acción, las autoridades nazis decidieron ejecutar a los prisioneros comunistas o simpatizantes de la resistencia que estuvieran en su poder, tuvieran algo que ver con el ataque o no. También a los judíos, encerrados simplemente por el hecho de serlo.

Pasaban las horas y los heridos graves por la acción de la resistencia pasaron a engrosar la lista de fallecidos: 33 en total. Para cumplir las órdenes, los alemanes debían conseguir 330 personas a las que asesinar. Ni contando a todos los comunistas y judíos encarcelados se llegaba a esa cifra. Se procedió entonces a detener a algunos civiles bajo la simple acusación de algún vecino. O del humor del superior nazi de turno. Así hasta conseguir el número perseguido.

Una vez reunidos todos, fueron llevados a unas minas en desuso junto a la Via Ardeatina. Los ejecutores decidieron que 330 ejecuciones eran demasiadas para llevar a cabo con pelotones de fusilamiento: se decidió entonces ejecutarlos con un disparo en la nuca. Prisionero tras prisionero. Muchos de los soldados alemanes tuvieron que emborracharse, con coñac llevado al lugar con ese propósito, para juntar valor y cumplir la orden.

Cuando ya habían ejecutado a 330 de los prisioneros se dieron cuenta de que 'sobraban ' 5: se habían equivocado al contar y habían llevado a más personas de las 'necesarias'. Ya que estaban, los ejecutaron también. Durante un día de carnicería, el 24 de marzo de 1944, los nazis arrebataron la vida de 335 personas a sangre fría y en represalia por un ataque que ninguno de ellos había llevado a cabo.

La operación fue realizada con la máxima discreción posible y los cadáveres fueron enterrados allí mismo, bajo toneladas de roca. Sólo después de la derrota nazi, unos meses más tarde, se supo con detalle de lo ocurrido, se excavó la fosa común y tiempo después se realizó un impresionante mausoleo en homenaje a las 335 víctimas, que todavía sigue allí, en las afueras de Roma. Tuve la oportunidad de visitarlo hace unos años, y es uno de los lugares más solemnemente conmovedores que he visitado nunca.

Los principales responsables y ejecutores de la matanza, Herbert Kappler y Erich Priebke, salieron relativamente impunes de la misma. Keppler pasó más de 30 años en la cárcel en Italia, pero consiguió fugarse y morir tranquilamente en su Alemania natal sin que las autoridades germanas actuaran en su contra. Priebke consiguió escapar a la Argentina, donde vivió durante casi 50 años hasta ser 'descubierto' en 1994. Actualmente, debido a su edad (95 años), cumple un cómodo arresto domiciliario en Italia.

De la masacre de las Fosas Ardeatinas quedó para siempre en la memoria histórica el salvaje concepto de '10 muertos de los tuyos por cada uno de los míos', que es diez veces más duro y genocida que la famosa Ley del Talión, que dice "Ojo por ojo, diente por diente", es decir "uno por uno".

Volviendo al siglo XXI y revisando los datos de víctimas israelíes y palestinas desde el inicio de la -por ahora- última Intifada, compruebo que la relación entre unas y otras es similar: 5 palestinos por cada israelí. No es la única similitud.

La mayoría de las víctimas de la actual invasión a Gaza -que es tan invasión como la que sufrían los italianos- no tiene nada que ver con el lanzamiento de cohetes Qassam contra Israel. El bombardeo contra Gaza se lleva a cabo con la misma sangre fría y premeditación que la ejecución nazifascista de prisioneros judíos y comunistas. Nazis e israelíes afirmaban y afirman respectivamente que su objetivo es "dar una lección" a los "terroristas". Los perpretadores de la masacre de 1944 apenas pagaron por su crimen, como probablemente tampoco lo harán las autoridades del gobierno y ejército israelíes. Las similitudes abundan.

Pero también hay diferencias. Mientras que los nazis no asesinaron en esa fecha a ningún menor de 15 años, las fuerzas israelíes han acabado ya con la vida de varias decenas de niños y bebés. La ejecución nazi se realizó en secreto, mientras que la invasión israelí se realiza a la vista de todos. Y no son estas las diferencias más graves.

Si nos fijamos en la Intifada, como dije antes, la relación es de 5 palestinos muertos por cada israelí. Pero si nos centramos en estas dos últimas semanas en Gaza, en comparación la relación entre víctimas deja a la masacre nazi como un mordisco de lactante: hablamos a grosso modo de 100 palestinos muertos por cada israelí (casi un millar de víctimas contra una decena).

Sé que a muchas personas les incomoda este tipo de comparaciones. Entiendo que molesten, y hasta que duelan. Pero si a uno le molesta que lo comparen con un nazi, lo menos que puede hacer es dejar de comportarse como tal.

"Digo yo, pensando en nosotros"

2008-12-29T16:34:00.000-08:00

José Fernández

Nochebuena:

Fernando Silva dirige el hospital de niños en Managua(Nicaragua). En vísperas de Navidad se quedó trabajando hasta muy tarde. Ya estaban soñando.
Empezaban los fuegos artificiales a iluminar el cielo, cuando Fernando decidió marcharse; en su casa lo esperaban para festejar. Hizo un último recorrido por las salas, viendo si todo quedaba en orden, y en eso estaba cuandio sintió que unos pasos lo seguían, unos pasos de algodón: se volvió y descubrió que uno de los enfermitos le andaba atrás. En la penumbra lo reconoció era un niño que estaba solo.

Fernando reconoció su cara ya marcada por la muerte y esos ojos que pedían disculpas o quizás pedían permiso. Fernando se acercó y el niño lo rozó con la mano.
- Decile a... (susurro el niño)
- Decile a alguien que yo esoy aqui.

Eduardo Galeano/Iván Lira

El mundo portará un rostro verdaderamente humano el dia en que cada uno pueda decir "yo" pensando "nosotros".

Feliz Nadal!!

José Fernández es colaborador de varias organizaciones no gubernamentales, en Galicia, con diferentes acciones sociales y de desarrollo en el exterior: Amarante o Cáritas.

A loitas pola cidadanía

2008-12-11T04:51:00.000-08:00

Xan Hermida

A mediados do século XIX, tras a derrota das revolucións democráticas europeas do 48, é por primeira vez cando se formula unha loita de carácter internacional pola xustiza social e contra a pobreza e marxinación de amplas capas da poboación, arredor da creación da AIT (1863-1873).
Algo máis dun século despois, un novo movemento internacional sitúa con forza elementos antisistema e é capaz de mobilizar a miles de persoas no mundo.

Moitas son as diferenzas e tamén moitas as semellanzas entre os devanditos movementos. En todo caso, trátase dunha longa loita pola xustiza social, pero, máis aló, unha loita pola cidadanía, que entronca cos grandes ideais emancipatorios da Revolución Francesa de 1789 (liberte, egalite, fraternite) que aínda hoxe seguen vixentes e, en moitas situacións xeográficas ou espazos sociais, pendentes.

O Foro de Porto Alegre ten moito que ver coa 1ª Internacional nos elementos estratéxicos que sitúa enriba da mesa: a loita contra a exclusión (democracia), a loita contra a explotación –o ser humano non é unha mercadoría– (xustiza social), a loita por un contorno habitable (ecoloxismo) e a loita contra a alienación –libre albedrío– (humanismo). Os dous sitúan a utopía como motor de cambio e os dous formúlannos que “outro mundo é posible”.

O Foro de Porto Alegre entronca coas dinámicas máis ilusionantes e refrescantes dos primeiros anos da 1ª internacional: o papel central dos movementos sociais –daquela sindicatos, hoxe organizacións cidadás–, a pluralidade de ideas –o antidogmatismo– e a capacidade de integración e a apertura –o antisectarismo–.

A evolución posterior –tras a derrota da Comuna de París (marzo-maio de 1871) e as conclusións que delas saca o movemento obreiro –e a dinámica histórica do último século– teñen avanzado por modelos e contramodelos nos que o desenvolvismo económico se instalaba fronte á autosostibilidade, no que se priorizaban as estruturas de poder en lugar dos espazos de participación da sociedade civil, nos que aumentaba o peso dos partidos fronte ás organizacións sociais, o fortalecemento dos estados fronte á nación –na súa interpretación laica de 1789–, a visión eurocentrista e occidentalista fronte a unha visión multipolar, etc.

Se a 1ª internacional se puña en marcha tras a crise profunda do modelo bonapartista que pechaba –en falso– e sen dar resposta aos grandes ideais emancipadores, á vez que se expandía ao conxunto de Europa, o Foro de Porto Alegre ábrese como consecuencia da crise que para os ideais emancipadores supón a caída do muro de Berlín e a crise do modelo staliniano no que desembocou a revolución soviética.

Pero non debemos perder de vista os anos sesenta do século pasado, pois nalgúns dos seus elementos alternativos está o pouso da maioría dos ideais que hoxe configuran o movemento antiglobalización no seu conxunto. O coñecido como movemento do 68, ao igual que o foran as revolucións do 48 do século anterior en Europa, non eran nin máis nin menos que profundas emendas democráticas da cidadanía.

Trátase da rebelión democrática da sociedade civil contra o anquilosamento democrático nos países do norte capitalista, contra a burocracia e a represión nos países “socialistas” e contra as limitacións, degradación e burocratización que impoñen os novos dirixentes na periferia. Taratábase dunha contestación cívica no que se atopa moito pouso do que posteriormente deu lugar ao movemento antiglobalización en canto a ideais:

-A posta en cuestión do proletariado como único suxeito revolucionario
-A crítica antiautoritaria ás estruturas burocráticas, monolíticas e xerarquizadas de partidos en particular e do poder en xeral.
-A creba coa tradición revolucionaria moderna dirixista –leninista–.
-A recuperación da nación –cidadáns/ás– fronte ao estado –poder–.
-O rexeitamento á alienación e miseria da vida cotiá nas sociedades opulentas.
-A irrupción do cuestionamento aberto das relacións de xénero e o dominio patriarcal.
-O dominio do capital sobre a natureza.
-O pacifismo. A mobilización e a desobediencia civil como elementos de resposta cívica.
-A reivindicación da utopía.

E tamén en canto a elementos de vertebración alternativa –movemento dos non aliñados (Bandung, 1955), comercio xusto (UNTAD, 1664), vertebración das organizacións campesiñas no Sur, primeiros movementos indixenistas, auxe do movemento das ONGD, iniciativas de economía social alternativa (cooperativismo, banca ética, radios libres...), rede en Europa de movemento okupas, primeiras prácticas de agricultura ecolóxica...

MOVEMENTO ANTIGLOBALIZACIÓN

A caída do muro de Berlín e o esfarelamento do bloque do leste, xunto coa incorporación de China ao modelo neoliberal tras a represión da Praza de Tiananmen (1989) teñen achanzado o terreno para que xurda a inicios dos noventa o capitalismo global.
Son os movementos sociais e as cidadanías de diferentes rexións do mundo as que se teñen oposto á globalización neoliberal.

Un primeiro paso foi poñer en marcha un movemento de resistencia diante dos diferentes cumios dos amos do mundo. A raíz dos chamamentos que no verán do 96 fai o EZLN para convocar un encontro Intergaláctico contra o neoliberalismo e pola Humanidade xorde en Xenebra (1998) a chamada Acción Global dos Pobos (AGP) contra o “libre comercio”. Constituíndose así a primeira coordinadora estable contra a globalización económica e o neoliberalismo.

Pero esta coordinación non pasa de ser unha coordinación de protesta, converténdose case nunha moderna ruta de peregrinación polos novos lugares “sagrados”, sen propostas alternativas concretas e cun crecente desprestixio froito da actuación violenta de minorías participantes.

Así xorde como xorde o Foro Social Mundial (2001) , como foro alternativo ao de Dávos que reúne anualmente a máis de 2.000 proclamados líderes mundiais, dirixentes políticos e un milleiro de presidentes de corporacións transnacionais e institucións financeiras.

Co lema “outro mundo é posible”, xorde un foro tan antisistema como o movemento da AGP, pero coa diferenza da busca de propostas que, sen perder o seu carácter anticapitalista ou antidesenvolvista, formule modificacións do status quo que permitan non só mellorar as condicións de vida das persoas senón tamén acumular forzas para unha transformación radical do noso mundo.

A dinámica dos foros sociais nestes anos ten sido positiva en canto a reagrupamento de ideas e vontades, en canto a intercambio de experiencias e en canto a formular, aínda que fose no teórico, a posibilidade de que o cambio de sistema é posible.

O ALTERMUNDISMO NA ETAPA DA CRISE GLOBAL

Pero as cousas teñen cambiado moito nestes case oito anos. Asistimos á primeira crise da globalización con dificuldades obxectivas para a súa superación. Ata o de agora as crises eran de sobreprodución e o sistema capitalista resolvíaas destruíndo forzas produtivas, ben fora por guerras ou por reconversións, pero agora non hai forzas produtivas que destruír pois asistimos a unha burbulla financeira inflada artificialmente por movementos especulativos.

Así, sen perder os seus principios fundacionais, e salvagardando por riba de todos o seu carácter plural, o movemento altermundista debe afondar en liñas estratéxicas de cambio e tamén nas liñas programáticas para que este se produza, tendo presente que os dous elementos clave para construír calquera alternativa sempre son: programa e política de alianzas.

Unha opción programática que teña como piares a radicalidade democrática, o desenvolvemento económico sustentable ao servizo das persoas en harmonía coa natureza e a xustiza social global. Trátase de elaborar políticas globais de concreción local e políticas locais globalizadoras. E sobre todo deben ser propostas de cambio de sistema concretas que non poidan ser asimiladas polo sistema.

Unha estratexia clara ao servizo do cal estea unha táctica precisa e non ao revés. O “principismo” ten sido paralizante para os movementos sociais e as súas dinámicas de cambio, pero ten sido aínda peor o tacticismo, sobre todo nun momento en que os partidos renuncian á política, aséntanse na xestión e sitúan aos movementos sociais como correas de transmisión ao servizo dunha táctica electoral conxuntural.

É necesario poñer a estratexia por diante da táctica, reinventar a folla de ruta da transformación social e, sobre todo, poñer aos partidos de reforma do sistema (socialdemócratas e/ou nacionalistas progresistas) ao servizo dos movementos sociais para trazar unha aposta de cambio. Non podemos permeternos o luxo de estar avaliando o cumprimento ou non dos compromisos eleitorais das forzas de “reforma” namentras non adicamos o esforzo a elaborar as estratexias para o cambio estructural.

Un dos grandes logros do sistema á parte de socializar a estupidez e xerar a idea de que non hai cambio posible, é a fragmentación de loitas. Faise necesario artellar redes globais e transversais de cambio.

Non é posible abordar a loita contra as desigualdades norte-sur sen abordar os límites de crecemento (ecoloxismo); abordar a loita por un comercio xusto norte-sur sen abordar a soberanía alimentaria (Vía Campesiña); abordar o cambio do modelo produtivo sen atender as demandas das vítimas da deslocalización (feminismo); traballar procesos de integración sen abordar os dereitos dos inmigrantes…

Outra cuestión chave é a política de alianzas. É necesario ver a relación dos movementos sociais co poder. Ponderar a relación cos partidos políticos que renunciaron á política e politizar a acción social.

Algunhas das chaves deste liña de traballo son:

-Formularnos construír contrapoderes paralelos, imprescindibles en calquera proceso transformador. Nese senso, o traballo coas institucións transfórmase en incidencia directa e sen posibilidade de absorción.
-Políticas de alianza coa sociedade civil, entendendo que a maioría social nunha sociedade desestruturada como na que vivimos está sen organizar.
-Política de alianzas coas forzas políticas “de reforma” pero tendo como eixo que son elas as que están ao servizo da nosa estratexia (entender os partidos como meros elementos tácticos).

Reorientar, na mesma liña, o concepto de incidencia institucional, partindo de que calquera das campañas de presión colectivas ten unha incidencia relativa na medida en que existen contrapresións mediáticas e de empresas máis poderosas. Reinventar a acción non violenta, a desobediencia civil e a insumión ás políticas perxudiciais.

Estamos inmersos nunha crise global sen precedentes. Na nosa man está buscar os mecanismos para que ela non sirva para fortalecer políticas económicas desiguais e inxustas. Mentres os líderes mundiais pretenden refundar o capitalismo, o movemento antiglobalización, reunido a finais de xaneiro en Belém de Pará, debe abordar o calendario e os instrumentos para converter o 2009 nun ano de acción global contra o capitalismo con resultados efectivos e non só efectistas.

Aínda estamos a tempo de mudar as cousas e salvar o planeta. O infarto financeiro do sistema adiantouse ao infarto ecolóxico. Por agora estamos a salvo, pero non debemos esquecer que o capitalismo global non só é un sistema homicida senón tamén suicida.

Foro Social Galego en Belém: Paradoxalmente, como case sempre, houbo que esperar a finais de 2008 para celebrar o I Foro Social Galego. Isto pode ser entendido como que os galegos chegamos tarde aos novos tempos ou, e prefiro pensar isto, que chegamos despois dun proceso de madurez, incorporámonos con máis forza e ademais facémolo no momento máis interesante.

Os máis de 80 colectivos adheridos e os varios centenares de persoas que seguiron os diversos debates que se celebraron na cita do 6,7 e 8 de decembro en Compostela amosan unha importante madurez do movemento asociativo altermundista galego.

Galicia estará presente no Foro Social Mundial pero non só o fará para presentar as súas reivindicacións identitarias senón, e isto debe ser o inicio dun novo xeito de entender o carácter nacional, achegando iniciativas e elaboracións intelectuais desde o ámbito local para o necesario cambio global.

Xoán Hermida González, Pontevedra 1965. Licenciado en Historia Contemporánea. Estivo ligado a diversos movemento sociais coma os Comités anti-Otan ou os CAF. Foi membro do Consello Confederal da CXTG, secretario de Organización de Esquerda de Galicia e coordinador do Grupo Parlamentar Mixto entre 1997 e 1999. Activista altermundista, participou no primeiro foro social europeo en Firenza. Foi Director da ONG AMARANTE desde outubro de 1999 a outubro de 2007. Actualmente é responsable de comunicación e RR.HH. da devandita organización.