Sobre o Foro 2010

Manuel Dios Diz

Manuel Dios Diz é o Secretario Coordinador do Foro 2010, preside o Seminario Galego de Educación para a Paz.

O pasado día 11 déronse cita en Compostela, no Centro de Estudios Avanzados da USC, a práctica totalidade dos centros de educación e de investigación para a paz do Estado Español e de Portugal, movementos sociais, organizacións non gobernamentais, sindicatos, colexios profesionais, fundacións, cátedras, institutos... ate oitenta entidades de moi variada composición, pensamentos e accións, nunha nova reunión do Comité Organizador do Foro 2010, a quinta xa, desde que se constituíra en Marzo de 2008, baixo a presidencia de D. Federico Mayor Zaragoza, ex- director xeral da UNESCO e presidente da Fundación Cultura de Paz.

Na orde de traballos estaba, loxicamente, a preparación dun evento que porá a Santiago de Compostela e a Galicia como referente mundial da educación e da investigación para a paz, no remate do ano Xacobeo, durante todo o mes de Decembro, con actividades congresuais, reunións de alto nivel, un Foro Mundial de Educación (FME), a rama educativa do Foro Social Mundial (FSM) fundado en Porto Alegre, no Brasil, en 2001, canle e expresión, desde aquela, do movemento altermundialista internacional, das persoas que soñan e pulan por outro mundo posible, máis xusto, máis democrático, máis humano.

Neste 2010 danse varias coincidencias. Por unha banda, remata a Década da Cultura da Paz e a Nonviolencia de Nacións Unidas (2001-2010), os Obxectivos do Milenio acadan tamén un decenio, ó igual que a Fundación Cultura de Paz, mentres que o Seminario Galego de Educación para a Paz, promotor da iniciativa do Foro 2010, cumpre -nada menos- que 25 anos.

O Foro 2010 traerá a Compostela a recoñecidísimas personalidades, incluídos algúns premios nobel da paz, de tódolos recunchos do mundo, a organizacións e movementos sociais de países en conflito, para participar nos tres congresos programados sobre Información e Dereitos Humanos (7 e 8 de Decembro); o Cumio Mundial sobre o Dereito Humano á Paz (9 e 10) ou no Congreso sobre Memoria da Guerra, Reconciliación e Cultura de Paz (14 e 15).

Virán, ademais, para presentar actividades autoxestionadas no Foro Mundial de Educación temático, por primeira vez en Europa, do 10 ó 13 de Decembro, con experiencias educativas de tódolos continentes xa inscritas a data de hoxe e outras que chegarán nos próximos días.

O Acto inaugural do Foro 2010 será o día 3 de Decembro, no magnífico Paraninfo da Facultade de Historia e inmediatamente terá lugar a Reunión de Alto Nivel sobre a Alianza de Civilizacións e a Cultura da Paz (4 a 6).

Paralelamente, e durante todo o mes, en distintos espazos expositivos da cidade, haberá varias mostras artísticas e culturais diversas, de fotoxornalismo (Gervasio Sánchez e o Grupo Revela), Cómic e Literatura Infantil e Xuvenil antibelicista (Biblioteca Anxel Casal), Maratón de Cinema pacifista (Teatro Principal), Cinema e Dereitos Humanos (Cineuropa), actuacións musicais (World Orquestra) ou o Festival Mundial da Paz, o día 16, con Juanes, Miguel Bosé, Cristina del Valle, Paco Damas... e artistas galegos no Multiusos do Sar.

A numerosa participación na reunión do Comité Organizador do pasado día 11, a calidade das representacións, o apoio institucional prestado do Goberno do Estado, da Xunta, do Concello e da Universidade, e o bo facer de D. Federico Mayor Zaragoza, auguran que o Foro 2010 será un éxito rotundo.

Mais, ¿cómo será o post-foro, que quedará? Sen dúbida a experiencia, o intercambio de proxectos, a reflexión e a acción compartidas, a Declaración de Compostela... pero sobre todo as iniciativas que consoliden estruturas de participación política en materia de paz, é dicir, a Lei de Fomento da Cultura da Paz de Galicia, xa no Parlamento, a Cátedra UNESCO de Cultura de Paz e Dereitos Humanos da USC, constituída recentemente, ou o Lar da Paz de Herbón en Padrón, un Centro Internacional de referencia onde formar, divulgar, investigar... en colaboración con centros similares de todo o mundo.

Na páxina web do Foro, www.foro2010.org, calquera persoa interesada pode atopar moita máis información, facer as inscricións, reservas, matrículas, incorporarse ós grupos de voluntariado, propor actividades autoxestionadas..., porque, a seis meses da súa apertura, parafraseando o vello dito do Mahatma Gandhi, “Non hai camiños para a Paz, a Paz é o Camiño, o Camiño de Compostela...

De paso, una vacuna contra la insolidaridad

Juan de Sola

Presidente de Agareso

La vacuna para aplacar de forma definitiva la progresión por venas y arterias al VIH parece demorarse para perjuicio de una buena parte de los afectados. Hasta la fecha, solo hemos logrado conocer la inversión de millones de dólares y euros en buscar una solución a través de ensayos clínicos que no logran saltar de la probeta a la farmacias hospitalarias y convencionales.


Es una lástima que una de las pestes del siglo XX y principios del XXI no tenga una respuesta contundente de la ciencia (33,4 millones, según datos de ONUSIDA). Y no será por los incansables intentos de los entregados investigadores que no logran dar con la vía de entrada, la debilidad de un virus que se acomoda en el sistema inmunitario, haciéndose pasar por amigo siendo su peor enemigo. Actúa con el estilo propio de los que te pasan la mano por la espalda hasta la extenuación y cuando reaccionas has perdido la capacidad de respuesta. Nuestras madres nunca nos dejarían jugar al balón con él, "por si acaso".


Somos muchos los que deseamos que desde el laboratorio más remoto del mundo llegue una mágica combinación; fruto del conocimiento, la dedicación y una desmedida vocación por aportar un fórmula de desarrollo real a la humanidad.


Es evidente que, en la mejor de las hipótesis, emerge una batería de dudas, en formato de preguntas: ¿la futura vacuna será universal?, ¿se cumplirán los derechos humanos en su dispensación?, ¿volverá la salud a ser un negocio con activos muy rentables?

Estas dudas, en formato de preguntas, no son infrecuentes a medida que reflexionamos sobre la historia de este virus y sus altos costes sociales y humanos.


El Virus del Inmunodeficiencia Humana aterrizó con discreción en los años 80, aunque nunca quedó descartado que su aparición fuese anterior a la década mencionada. La OMS no reconoce un diagnóstico que permita hundirnos en sus raíces más de allá 30 años, que parecen proceder de un país del África subsahariana. Pero, en este caso, la procedencia es más interesante para los científicos y sociólogos que para las distintas sociedades que ocupan el mapa mundial.


Las preocupaciones sociales se centran más en esquivar el impacto de una composición vírica de muy complejo manejo y control. Sólo la TARGA ha sido capaz de generar una revolución socio sanitaria en una parte del planeta: Revertir situaciones que hasta el año 1998 eran irreversibles. Hay otras dos terceras partes del mundo que todavía continúan instalados en esa involutiva fecha. En una de las peores fronteras que divide la vida de la muerte. A un lado, se menciona el termino de la cronificación, al otro, solo queda esperar acontecimientos y, en el mejor de los casos, un golpe de fortuna que llegue con el pasaporte de la suerte biológica y científica.


Es curioso porque uno de lo estudios más sonados se centró en el comportamiento del cuerpo de un reducido grupo de mujeres africanas que ejercían la prostitución. A pesar de un elevado nivel de exposición, eran capaces de acunar el germen del virus hasta dormirlo eternamente en sus entrañas.

No fue una vía definitiva para acariciar una solución. Simplemente, quedo publicada en las inagotables referencia médicas y científicas. En este caso, existió una relativa ‘dicha’ para estas mujeres, contra los millones de enfermos que comprueban como su organismo abre las puertas, de par en par, a las enfermedades oportunistas.


El acceso a los fármacos que conceden una recomposición a los CD4, células cerebro del sistema inmune, están a miles de kilómetros en unas tan impolutas como inalcanzables oficinas de farmacia. Lejos de esto todo mengua sin remedio. El consumo de la existencia adquiere un ritmo de vértigo, si el gobierno no viola una patente – caso del Brasil de Lula Da Silva - para que la población tenga una opción de atenuar los letales efectos de un virus que camina inexorablemente hacia el SIDA. Sin embargo, estos casos no dejan de ser residuales, por desgracia.


Así pues, solo queda mirar a la comunidad científica y apretar los puños con impotencia, exigiendo que "de paso, una vacuna contra la insolidaridad".

CULTURA DE PAZ, DE LEI

Manuel Dios Diz

Presidente do Seminario Galego de Educación para a Paz e director da Fundación Cultura de Paz en Galicia.



Hai aproximadamente dous anos que, con discreción, sen dar sentenza, como dicía a miña difunta aboa Ermitas, iniciamos un traballo de persuasión sobre a necesidade de elaborar e aprobar, por unanimidade, unha lei propia, no Parlamento de Galicia, de Fomento da Cultura da Paz, seguindo os precedentes da catalá de 2003 e a española de 2005, leis que para a maioría da poboación, mesmo para as persoas informadas e do mundo académico son absolutamente descoñecidas.

Como consecuencia das conversas mantidas cos portavoces parlamentarios dos tres grupos, cos respectivos de educación, co propio goberno, co anterior e co actual, pedíusenos que fixeramos nos un borrador que puidera servir como documento de referencia, e así o fixemos. A Ponencia Conxunta, finalmente, xa está en marcha en sede parlamentaria, co que empeza o procedemento lexislativo propiamente dito.

O borrador consta dun Preámbulo no que xustificamos a necesidade dunha lei destas características, explicamos polo miúdo o que a comunidade internacional entende por Cultura de Paz, á luz da Declaración e o Programa de Acción aprobado pola Asemblea Xeral das Nacións Unidas en 1999, a proposta da UNESCO e do seu, daquela, Director Xeral, Federico Mayor Zaragoza, de acordo co Manifesto 2000 dos Premios Nobel da Paz e os documentos que a desenvolveron durante o Decenio 2001-2010, da Cultura da Paz e a nonviolencia para todos os nenos e nenas do mundo.

Facemos mención, como non podía ser doutro xeito, á tradición pacífica do galeguismo ou ó Congreso Internacional da Paz celebrado no Ferrol en 1915, como algúns referentes históricos, ou máis recentemente, ó Congreso Europeo de Educación para a Paz de 1994, celebrado en Santiago de Compostela, o primeiro continental do movemento coñecido internacionalmente como Teachers for Peace. E ás dúas referencias lexislativas citadas con anterioridade e que están vixentes no Estado, e tamén ó vixente Plan Integral de Mellora da Convivencia Escolar de Galicia.

Como temos reiterado tantas veces, a Cultura da Paz é un conxunto de valores, actitudes, tradicións, comportamentos e estilos de vida baseados na convivencia democrática e no diálogo, no respecto pola vida e os dereitos humanos, na confianza de que a erradicación da violencia virá da man da educación, da xustiza e a cooperación, e da igualdade plena entre homes e mulleres, así como da interculturalidade.

Por iso, cando falamos de Cultura de Paz, non nos limitamos a demandar a educación para a paz, os dereitos humanos e a democracia nas escolas, senón que insistimos no diálogo intercultural e interrelixioso (Alianza de Civilizacións), na superación da exclusión e a pobreza (Obxectivos do Milenio), na resolución pacífica dos conflitos ou na prevención e consolidación da paz.

O articulado aborda o obxecto da lei, delimita os ámbitos de aplicación, Xunta e entes locais, e prioriza actuacións en relación cos dereitos humanos e as liberdades individuais e colectivas, a convivencia cidadá, a educación, os medios de comunicación social e o fomento do desarmamento global.

Quero resaltar as aportacións que desde a diversidade funcional se incorporaron ó texto base. Tamén a que, por primeira vez, se propoñen axudas anuais específicas para a realización de actividades, estudios e investigacións en materia de paz, así como a posibilidade de crear un Instituto Internacional pola Paz en Galicia, con funcións moi detalladas como poden ser a promoción da investigación, a formación, e a difusión da cultura da paz, actuar de observatorio sobre paz e conflitos, apoiar e asesorar á sociedade civil, ó propio Parlamento, ó Goberno e ás administracións públicas, establecer redes con institutos similares como o de Cataluña e no ámbito internacional.

En definitiva, un proxecto que con toda probabilidade será aprobado, por unanimidade, só así terá sentido e o noso apoio, neste ano emblemático, por tantas razóns, do 2010, no que o Seminario Galego de Educación para a Paz celebra o seu XXV Aniversario.

Que así sexa...

GASTOS MILITARES VS. GASTOS SOCIAIS

Manuel Dios Diz
Presidente do Seminario Galego de Educación para a Paz.


Estamos inmersos nun debate de enorme interese sobre as formas de reducir o déficit público, en España e en toda Europa, algo sobre o que parece existir un acordo unánime, con independencia de que teñamos valoracións diferentes sobre as causas da crise e as responsabilidades atribuíbles a cada quen, desde logo, non no mesmo grao, como é obvio.

Cando un goberno, que se define a si mesmo como progresista e socialdemócrata, toma medidas drásticas para recortar o gasto público, o fai priorizando unhas accións sobre outras, escolle e descarta, decide..., e iso, chámase gobernar, aínda que acerte ou erre nos seus obxectivos.

O primeiro que chama a atención, o que sorprende e indigna, ten que ver cos destinatarios escollidos para pagar a factura dunhas políticas económicas, nacionais e internacionais, guiadas pola cobiza e o despilfarro, pola especulación financieira. Os mesmos que tiveron que ser rescatados con cuantiosas cantidades de diñeiro público, son os que agora ditan as normas para rebaixar os déficits, moi incrementados precisamente pola sangría provocada por semellante “rescate”. E os paganos desta tolemia non van ser eles, senón os sufridos pensionistas, o funcionariado, as inversións públicas previstas, ou o gasto social. O desequilibrio no pago da factura resulta especialmente significativo. Calquera pode aceptar apertarse o cinto nunha situación de emerxencia, si tódolos sectores sociais, empezando polos que máis ganan e teñen, deciden sacrificarse, en maior ou menor grao, segundo as súas ganancias. Non parece que vaia ser o caso no aforro proposto por Zapatero de aproximadamente 15.000 millóns de euros.

A desregulamentación do sistema financieiro internacional responde a un modelo económico baseado no descontrol que interesa, particularmente, a uns poucos actores económicos que se benefician a mans cheas, que incrementan as súas riquezas por medio da especulación, ata o punto que teñen o poder suficiente como para plantarlle un pulso á democracia representativa.

En calquera caso, a redución do déficit público, nacional e internacional, parece imprescindible. Sen embargo, á hora de escoller onde usar o bisturí, existen outras posibilidades.

Alguén poderá acusarnos de utópicos, no mellor dos casos, ou de demagóxicos, no peor, pero cando insistimos na idea de reducir os intolerables gastos militares, a nivel mundial e nacional, o facemos desde o convencemento de que unha pequena diminución porcentual, aliviaría notablemente o gasto público e liberaría cuantiosos fondos para afrontar os grandes desafíos da humanidade no seu conxunto e en cada país.

Pensemos por un momento que en España, desde o ano 2.000, é dicir, dez anos continuados, o gasto militar non baixou nunca de 10.000 millóns por ano e desde o 2005 ven superando os 15.000 millóns de euros, a cifra máxica proposta por Zapatero. Para o presente ano, a cifra presupostada ascende por riba dos 17.000 millóns de euros.

A compra de novas armas, a modernización e o seu mantemento, supón, en 2010, nada menos que 1.223 millóns de euros. E sinceramente, unha fragata, un helicóptero Tigre, un avión de combate de menos, non creo que nos deixara indefensos diante dun hipotético “inimigo”. Non falemos do pozo sen fondo que significa a nosa participación no proxecto interminable do eurofigther.

Alguén poderá chamarnos ilusos ou irresponsables por facer estas reflexións pero son moitas as persoas de ben que as comparten. Entre avións, carros de combate ou fragatas, e pensionistas, xubilados, dependentes, enfermos, ou funcionarios, non temos dúbidas, preferimos saír ó rescate da xente do común. Son opcións, efectivamente...

Non foron noticia

Manuel Dios Diz

Entre o 22 e o 24 de Abril, tivo lugar en Fisterra, no IES Fin do Camiño, que nome máis acaído, precisamente neste Ano Xacobeo, o II Encontro Nacional de Mediadores de Conflitos, un proxecto de agrupación de centros escolares financiado polo Ministerio de Educación no que participan, ademais do citado de Galicia, o IES Portada Alta de Málaga, o Montes Obarenes de Miranda do Ebro, e o Alto Nalón de Asturias.


Un magnífico proxecto, denominado Arce, que supón a unión de varios centros de diferentes CC.AA. arredor da convivencia escolar e o estudio de estratexias como a mediación, o alumnado axudante e as aulas de convivencia, no que rapaces e rapazas de diferentes lugares do Estado, comparten, durante varios días, as súas experiencias mediadoras, aprenden a enfrontarse con simulacros de conflitos e a utilizar diverso material didáctico. Unha maneira extraordinaria de cooperar, superar medos e dúbidas, así como de coñecer as mellores práticas para ser unha boa persoa mediadora.

Pola súa parte, o seu profesorado traballou na redacción dun Manual de implantación do servizo de mediación escolar para que sexa de utilidade a outros moitos centros. Todo, nesta ocasión, coordinado desde Galicia, desde Fisterra, como antes o foi por Málaga, e da man dun equipo directivo moi dinámico, un exemplo de bo facer, desde hai anos, en materia de conflitividade e convivencia escolar.

Tiven ocasión de estar invitado no Acto Inaugural e debo destacar que son deses momentos emotivos, ilusionantes, nos que sentimos que o noso traballo, moitas veces calado, da froitos excelentes, como son esas mozas e mozos, maioritariamente mozas, que fan de mediadoras de conflitos nos seus respectivos centros, que titorizan a rapaces menores, que son parte esencial de calquera plan de mellora da convivencia escolar, e que o fan, desinteresadamente, cunha alegría e ilusión que contaxian para seguir redobrando os esforzos e facer do diálogo, da comunicación, do acordo, da concordia, as mellores maneiras de abordar calquera clase de conflito.

E non foron noticia. E apenas tivo difusión. A gran maioría dos colexios e dos institutos de Galicia non saben nada desta experiencia. Que pouco ten que ver coa “realidade” que habitualmente publican os medios. Comprendo que a normalidade non sexa obxecto do foco mediático. Pero que inxusto é. Moitas veces, unha simple pelexa á porta dun instituto ocupa a portada dun periódico ou sirve para abrir un telexornal. E isto da unha imaxe distorsionada da realidade educativa actual. Somos máis de 800.000 profesores e preto de 9 millóns de estudantes. A inmensa maioría son como os de Fisterra, conviven pacificamente, resolven razoablemente ben os seus conflitos, traballan na mellora da conviencia, cooperan, estudan, xogan, e son felices. Sen embargo, están invisibilizados. Non existen. Que lástima. Non son noticia. Por iso, precisamente por iso, hoxe, como humilde compensación, quero mandarlle publicamente os máis sinceros parabéns ó profesorado e ó alumnado do Fin do Camiño. Que menos... porque alá, no fin do camiño, onde o sol cae cada tarde, no mar océano, vale a pena mirar... e aprender.


E o Observatorio Galego da Convivencia Escolar, non debera facer o mesmo?



Manuel Dios Diz é mestre, licenciado en Xª e Hª pola USC, preside o Seminario Galego de Educación para a Paz.

Cando as barbas do teu viciño vexas pelar…

Manuel Dios Diz

O profesorado e o alumnado da periferia de París, tamén moitas nais e pais, estanse a mobilizar en contra da violencia escolar e na demanda de solucións a un problema grave que afecta, sobre todo, a barrios situados arredor de certas áreas urbanas da capital francesa onde coinciden factores de risco evidentes, de carácter social, laboral, cultural e tamén os derivados dunha política errada de integración forzosa e tamén de concentración en guetos de amplos continxentes de inmigrantes, aspectos todos que están a ter, como non pode ser doutra maneira, o seu reflexo no ensino secundario.

A magnífica película “A clase”, cun título orixinal moito máis acertado, “Entre les murs”, do director Laurent Cantet (2008), describe moi ben unha realidade educativa que outros filmes franceses, de enorme calidade, axudan a entender, por exemplo, Hoxe empeza todo, de Bertrand Tavernier (1999), Ser e ter, de Nicolas Philibert (2002) ou Os chicos do coro, de Christophe Barratier (2004). Todas elas amosan a enorme preocupación da sociedade francesa, e da súa cinematografía, pola educación, seguindo así a mellor tradición da escola republicana.

A verdade é que coincidiron, en moi pouco tempo, desde primeiros deste ano, diversas agresións moi graves en liceos especialmente conflitivos da zona do Val do Marne, ó Sureste de París, durante anos un auténtico graneiro de votos da esquerda comunista e socialista, na rexión da Illa de Francia. Algunha pelexa no instituto rematou mesmo en morte, un mozo de 18 anos, acoitelado por un compañeiro, e outro de 17 ferido grave cun cúter. O último suceso tivo lugar nunha clase de ximnasia, un alumno foi golpeado salvaxemente por unha ducia de mozos, de fora do centro, que mesmo usaron unha bomba lacrimóxena para cubrir a súa fuxida...

O profesorado e os directores dos centros insisten na falla de medios, na supresión continua de postos de traballo, na diminución presupostaria para aspectos relacionados coa seguridade, vixiantes e cámaras, ou na ausencia de plans efectivos para a mellora da convivencia escolar, en zonas, como a de Créteil, a capital do Val do Marne, que sofre graves problemas de convivencia social desde hai anos.

O ministerio de educación francés, co ministro á cabeza, Luc Chatel, reacciona como tantos nestes casos, a golpe de titular, agobiado pola presión mediática, facer que se fai, anunciando nada menos que unha conferencia nacional sobre a seguridade nos institutos. Os sindicatos de educadores, pola súa parte, convocan unha folga xeral na Secundaria para o vindeiro 12 de Marzo.

O debate sobre a seguridade nos liceos franceses, sen embargo, non é novo. Desde hai máis de 10 anos existen xa vixiantes non armados e cámaras en moitos deles. O mesmo primeiro ministro, Nicolás Sarkozy, hai un ano, reaccionaba diante doutro acontecemento dramático, como ven sendo habitual, e anunciaba un Plan para blindar os centros escolares de intrusos, con máis cámaras e verxas de ferro, vixianza policial especial nos arredores de certos liceos, insistindo así na política represiva, que sempre da moitos votos... Sen embargo, pasada a presión social e mediática, as medidas non chegan finalmente nin ó 20% dos centros previstos.

Con todo, desde moi diversos sectores, profesorado, persoas expertas, organizacións sociais, se insiste en que resulta máis rendible, eficaz e eficiente, inverter en prevención que en represión, aínda que non dea tantos réditos electorais. Este é un vello debate que diferencia as opcións conservadoras das progresistas non só en Francia, unhas posicións que non se circunscriben ó ámbito educativo senón, e sobre todo, político. E non son precisamente os momentos máis próximos ós dramas as mellores circunstancias para atopar pontos de encontro entre posturas diverxentes, en ocasións, mesmo caricaturizadas.

A conflitividade do Val do Marne como o de Seine- Saint Denis, limítrofes, coñecidos pola súa pobreza, desatención pública, marxinalidade e violencia, sería un milagre que non tivera o seu reflexo dentro da escola, entre os muros dos liceos. Abandonar á súa sorte a grandes capas da poboación, inmigrante ou non, concentralos en barrios periféricos das grandes cidades, neste caso París, diminuír a protección social con políticas de austeridade e restrición do gasto público, responder única e exclusivamente con represión ós conflitos, conforma un caldo de cultivo idóneo para que estale, cada certo tempo, a violencia social e, desde logo, tamén a escolar.

Galicia e o conxunto do Estado, con carácter xeral, resolve razoablemente ben os conflitos escolares, especialmente polo sentido común do seu profesorado, e porque aínda non se dan as condicións que vimos de comentar da periferia de París. Sen embargo, estaría ben que tomáramos nota, que reflexionáramos sobre a conflitividade e a convivencia escolar, que entendéramos que non debemos esperar a vivir estas realidades para facer prevención, a medio e longo prazo, cada día, tódolos días, dentro e fora da escola, na familia, nos medios de comunicación, facendo realidade, con medios e tempo, os Observatorios e os Plans de Convivencia Escolar, a formación do profesorado en servizo...

E o sabemos moi ben, a pouco que poñamos a convivencia pacífica e democrática entre as nosas prioridades, na sociedade e na educación, veremos os resultados. Si non é así, sufriremos as consecuencias, máis pronto que tarde…

Con todo, cando as barbas do teu viciño vexas pelar…


Manuel Dios Diz é mestre, licenciado en Xeografía e Historia pola USC, preside o Seminario Galego de Educación para a Paz e forma parte do Observatorio Galego da Convivencia Escolar.

Para que a paz sexa algo máis ca un conto

30 de Xaneiro, Día Escolar pola Paz

Manuel Dios Diz

Moitas persoas diante da idea de escribir, investigar, educar ou traballar sobre a paz e os conflitos, exclaman, ah!, pero..., é que estamos en guerra?. Esta actitude, de certa incredulidade, ese sorriso condescendente cando falamos de Cultura de Paz, colócanos -de inmediato- sobre unha realidade da que, ás veces, non somos plenamente conscientes, xa que para un bo número de cidadáns e cidadás, para moitos alumnos e alumnas, a guerra e os conflitos son, por sorte, horizontes afastados, nada que teña que ver coas súas propias vidas cotiás, máis ou menos acomodadas, na sociedade da opulencia e o benestar, nos barrios ricos do planeta.

Para outras, a guerra, a violencia, son un recordo vago, unha historia que se perde entre brumas pretéritas, salvo para aquelas que tiveron a desgraza de vivir e de sobrevivir á “Victoria” e non á Paz, ao medo e ao espanto, aos silencios que aterrorizaron a alma e enmudeceron a memoria. Por iso resulta imprescindible falar, estudar, investigar, reflexionar, sobre a guerra, as guerras e a violencia, entre outras cousas, para espantar ós nosos propios demos, os únicos que existen, aqueles que aniñan no máis profundo do noso corazón, así de sinxelo o dicía Mahatma Gandhi.

Sobre o pacifismo e os pacifistas, sobre as persoas que dedican toda (ou parte) da súa vida á causa da paz, fanse, en non poucas ocasións, comentarios máis ou menos afortunados, máis ou menos displicentes, sobre todo en privado, moitas veces descualificadores e negativos, afirmando por exemplo, que os pacifistas forman parte desa fauna de individuos que se engloban no que chaman “boísmo”, un conxunto de personalidades, canto menos, inxenuas, afastadas da realidade, a metade de camiño entre “utópicos” e “santóns”, cando non directamente inconscientes ou irresponsables, que ben merecerían o ceo, pero que aquí, na terra (din os auto-denominados “realistas”) non pasan de ser unha especie rara, caracterizada pola súa “bonhomía”, entendida así, paradoxalmente, como algo negativo, o cal non deixa de ser sorprendente.

Sen dúbida que estamos diante unha forma de subverter os conceptos, as cualidades, os valores, para identificar e presentar publicamente como “malo” algo que, obxectivamente, debera ser recoñecido e valorado positivamente polas persoas, os media, as institucións e as sociedades. Con esas descualificacións de “boísmo”, “bonhomía”..., en definitiva, o que se persegue non é outra cousa que descartar o pensamento e as propostas, as iniciativas, as demandas, os desexos da sociedade civil en xeral, e do movemento pacifista en particular, das grandes personalidades que veñen reiterando, desde moi distintos ámbitos, a necesaria e urxente substitución da cultura da guerra, do belicismo e da violencia, do armamentismo, pola cultura da paz, e que fan do diálogo, da concordia, da desobediencia civil e da palabra, as súas mellores ferramentas. Líderes que coinciden, desde a súa radical insatisfacción, en reclamar e soñar outro mundo posible, firmes partidarios da esperanza nun porvir que será pacífico ou non o será.

E non é casual que isto ocorra si temos en conta os poderosísimos intereses que se moven ao redor da cultura da guerra, da violencia e da industria do armamento. Como lle dicía Dwight Eisenhower no seu discurso de despedida da presidencia, alá por Xaneiro de 1961, ó seu sucesor, John F. Kennedy: “tan só existe un poder no mundo superior ao teu” e alertábao sobre o desproporcionado papel que desempeñaba, o que cualificou coa expresión -xa moi repetida- do “Complexo Industrial Militar”.

Moitas das campañas, abertas ou sutís, contra o “boísmo” e a “inxenua bonhomía”, ou si preferimos, de desprestixio público dos máximos representantes dos movementos sociais altermundialistas, teñen aquela interesada orixe, como a tiveron antes, por exemplo, as enormes e efectivas campañas de animación ao consumo de tabaco propiciadas desde as grandes compañías tabaqueiras e os numerosos informes “científicos” que pretendían demostrar que fumar non era prexudicial para a saúde...por poñer só un exemplo relevante.

A paz deséxase na misa cristiá, démonos fraternalmente a paz, shalom din os xudeus, salam repiten os musulmáns, pero logo, con moi diferentes argumentos “realistas”, xustificamos a guerra e a violencia, mesmo apoiamos as ocupacións militares, os bombardeos e a morte de inocentes, o uso da forza indiscriminada e desproporcionada, o tráfico ilegal de armamento, as cadeas ocultas, a tortura, os centros de interrogatorio clandestinos, a pena de morte... e facémolo con diferentes argucias, máis ou menos eufemísticas, tales como que nos enfrontamos aos “inimigos da civilización, da razón, da liberdade, ou da dialéctica da historia...”. e tranquilizamos a nosa conciencia falando de danos “colaterais”, intervencións “humanitarias”, accións de “limpeza”, “cirúrxicas” ou de “guerras preventivas” , “bombas intelixentes”, así, como si nada...

A nosa actividade, todo o noso traballo durante os últimos 25 anos (1985-2010), pretende difundir, na escola, na vida e na sociedade, que a paz é moito máis que un fermoso conto de nenas, de pombas e globos... para representar cada ano a finais do mes de xaneiro, no cabodano da morte do Mahatma Gandhi.

Manuel Dios Diz é mestre, licenciado en Xeografía e Historia pola USC, presidente do Seminario Galego de Educación para a Paz e Vicepresidente do Consello de Dirección da Fundación Cultura de Paz.