Para que a paz sexa algo máis ca un conto

30 de Xaneiro, Día Escolar pola Paz

Manuel Dios Diz

Moitas persoas diante da idea de escribir, investigar, educar ou traballar sobre a paz e os conflitos, exclaman, ah!, pero..., é que estamos en guerra?. Esta actitude, de certa incredulidade, ese sorriso condescendente cando falamos de Cultura de Paz, colócanos -de inmediato- sobre unha realidade da que, ás veces, non somos plenamente conscientes, xa que para un bo número de cidadáns e cidadás, para moitos alumnos e alumnas, a guerra e os conflitos son, por sorte, horizontes afastados, nada que teña que ver coas súas propias vidas cotiás, máis ou menos acomodadas, na sociedade da opulencia e o benestar, nos barrios ricos do planeta.

Para outras, a guerra, a violencia, son un recordo vago, unha historia que se perde entre brumas pretéritas, salvo para aquelas que tiveron a desgraza de vivir e de sobrevivir á “Victoria” e non á Paz, ao medo e ao espanto, aos silencios que aterrorizaron a alma e enmudeceron a memoria. Por iso resulta imprescindible falar, estudar, investigar, reflexionar, sobre a guerra, as guerras e a violencia, entre outras cousas, para espantar ós nosos propios demos, os únicos que existen, aqueles que aniñan no máis profundo do noso corazón, así de sinxelo o dicía Mahatma Gandhi.

Sobre o pacifismo e os pacifistas, sobre as persoas que dedican toda (ou parte) da súa vida á causa da paz, fanse, en non poucas ocasións, comentarios máis ou menos afortunados, máis ou menos displicentes, sobre todo en privado, moitas veces descualificadores e negativos, afirmando por exemplo, que os pacifistas forman parte desa fauna de individuos que se engloban no que chaman “boísmo”, un conxunto de personalidades, canto menos, inxenuas, afastadas da realidade, a metade de camiño entre “utópicos” e “santóns”, cando non directamente inconscientes ou irresponsables, que ben merecerían o ceo, pero que aquí, na terra (din os auto-denominados “realistas”) non pasan de ser unha especie rara, caracterizada pola súa “bonhomía”, entendida así, paradoxalmente, como algo negativo, o cal non deixa de ser sorprendente.

Sen dúbida que estamos diante unha forma de subverter os conceptos, as cualidades, os valores, para identificar e presentar publicamente como “malo” algo que, obxectivamente, debera ser recoñecido e valorado positivamente polas persoas, os media, as institucións e as sociedades. Con esas descualificacións de “boísmo”, “bonhomía”..., en definitiva, o que se persegue non é outra cousa que descartar o pensamento e as propostas, as iniciativas, as demandas, os desexos da sociedade civil en xeral, e do movemento pacifista en particular, das grandes personalidades que veñen reiterando, desde moi distintos ámbitos, a necesaria e urxente substitución da cultura da guerra, do belicismo e da violencia, do armamentismo, pola cultura da paz, e que fan do diálogo, da concordia, da desobediencia civil e da palabra, as súas mellores ferramentas. Líderes que coinciden, desde a súa radical insatisfacción, en reclamar e soñar outro mundo posible, firmes partidarios da esperanza nun porvir que será pacífico ou non o será.

E non é casual que isto ocorra si temos en conta os poderosísimos intereses que se moven ao redor da cultura da guerra, da violencia e da industria do armamento. Como lle dicía Dwight Eisenhower no seu discurso de despedida da presidencia, alá por Xaneiro de 1961, ó seu sucesor, John F. Kennedy: “tan só existe un poder no mundo superior ao teu” e alertábao sobre o desproporcionado papel que desempeñaba, o que cualificou coa expresión -xa moi repetida- do “Complexo Industrial Militar”.

Moitas das campañas, abertas ou sutís, contra o “boísmo” e a “inxenua bonhomía”, ou si preferimos, de desprestixio público dos máximos representantes dos movementos sociais altermundialistas, teñen aquela interesada orixe, como a tiveron antes, por exemplo, as enormes e efectivas campañas de animación ao consumo de tabaco propiciadas desde as grandes compañías tabaqueiras e os numerosos informes “científicos” que pretendían demostrar que fumar non era prexudicial para a saúde...por poñer só un exemplo relevante.

A paz deséxase na misa cristiá, démonos fraternalmente a paz, shalom din os xudeus, salam repiten os musulmáns, pero logo, con moi diferentes argumentos “realistas”, xustificamos a guerra e a violencia, mesmo apoiamos as ocupacións militares, os bombardeos e a morte de inocentes, o uso da forza indiscriminada e desproporcionada, o tráfico ilegal de armamento, as cadeas ocultas, a tortura, os centros de interrogatorio clandestinos, a pena de morte... e facémolo con diferentes argucias, máis ou menos eufemísticas, tales como que nos enfrontamos aos “inimigos da civilización, da razón, da liberdade, ou da dialéctica da historia...”. e tranquilizamos a nosa conciencia falando de danos “colaterais”, intervencións “humanitarias”, accións de “limpeza”, “cirúrxicas” ou de “guerras preventivas” , “bombas intelixentes”, así, como si nada...

A nosa actividade, todo o noso traballo durante os últimos 25 anos (1985-2010), pretende difundir, na escola, na vida e na sociedade, que a paz é moito máis que un fermoso conto de nenas, de pombas e globos... para representar cada ano a finais do mes de xaneiro, no cabodano da morte do Mahatma Gandhi.

Manuel Dios Diz é mestre, licenciado en Xeografía e Historia pola USC, presidente do Seminario Galego de Educación para a Paz e Vicepresidente do Consello de Dirección da Fundación Cultura de Paz.

OBAMA, AS GUERRAS XUSTAS E OS DEREITOS HUMANOS

Manuel Dios Diz

Presidente del Seminario Galego de Educación para a Paz
FUNDACION CULTURA DE PAZ


Obama, no seu discurso de aceptación do Premio Nobel da Paz, en Oslo, resucitou o vello proverbio latino, atribuído a Flavio, “si bis pacem, para belum”, si queres a paz, prepara a guerra, un dito especialmente perverso, millóns de veces repetido, que cumprimos –inexorablemente- durante séculos. E facemos aquilo para o que estamos preparados. Pero xa vai sendo hora de que fagamos realidade un pensamento alternativo, un obxectivo que reclamamos desde o movemento de Educación para a Paz e que fixo popular Federico Mayor Zaragoza parafraseando o anterior: “Si vis pacem, para pacem”, Si queres a paz, prepara a paz, axuda a construíla cada día, contigo mesmo (autopacificación crítica) e cos demais, reivindicando que a guerra sexa, finalmente, declarada ilegal, como método para abordar os conflitos, porque abolir a guerra debera ser un imperativo ético e moral das persoas decentes do século XXI.

Houbo no pasado Ministerios de Guerra, logo se transformaron en Ministerios de Defensa, e haberá, sen dúbida, Ministerios de Paz. Ó igual que acabaremos creando un organismo internacional de Gobernanza Planetaria, unhas Nacións Unidas -profundamente reformadas-, con lexitimidade, medios e capacidade para intervir, mesmo coa forza si fose necesario, diante de catástrofes humanitarias, xenocidios, enfrontamentos bélicos e situacións que vulneren inequivocamente os Dereitos Humanos. Isto, o sabemos, ten moi pouco que ver coa realidade actual. As actuacións unilaterais dos Estados, chamen como se chamen, por moi poderosos que sexan, a invasión violenta e a ocupación militar dun territorio para impoñer os seus criterios e intereses pola forza, ese concepto de guerra, preventiva, xusta ou santa, da igual como se cualifique, será cada día, menos aceptado pola cidadanía global, e niso confiamos.

Non descobre nada novo Obama cando resucita o termo de guerra xusta, xa empregado por Tomás de Aquino no s. XIII. Tódalas guerras son consideradas “xustas” polos seus promotores, chámense Bush, Obama ou Bin Laden. Esta é unha evidencia histórica. Mesmo o bombardeo nuclear de Hiroshima e Nagasaki foi aceptado como “útil”. Compre ler o magnífico poema do norteamericano Sam Keen, sobre a creación do inimigo, o “Homo hostilis”. Nos versos finais afirma:

“...cando teñas rematado o retrato do teu inimigo,

poderás matalo e despedazalo

sen sentir vergoña nin culpa algunha.

Porque entón o que destruirás

terase convertido nun inimigo de Deus,

nun obstáculo para a sagrada dialéctica da historia”

Moi pouco ten que o discurso do mandatario norteamericano en Oslo co pronunciado hai meses no Castelo de Praga, onde se comprometeu a abandeirar o desarmamento nuclear. Ou co que lanzou no Cairo en relación co Islam. Aquelas foron declaracións estratéxicas, como o anuncio do peche de Guantánamo (aínda pendente) ou a retirada de Iraq, un conflito que sabe imposible de ganar. Estes anuncios, o cambio radical na política internacional en relación con Bush, foron os que quixo recompensar en Oslo o Comité Nobel, un camiño para facer entre todos, conxuntamente, sobre a base do multilateralismo, o diálogo e a negociación, alianza fronte a choque de ignorancias (que non de civilizacións), e cos dereitos humanos no horizonte.

José Antonio Marina explica, na súa magnífica obra filosófica e pedagóxica, que a gran construción humana non é, contra o que podería parecer, a alta tecnoloxía acadada nos últimos séculos (particularmente para a morte), os enormes avances médicos e científicos, ou a grande capacidade humana para escudriñar no espazo exterior, nada diso. A gran construción da Humanidade é a plasmación e regulamentación, en códigos ético xurídicos, da nosa convivencia pacífica e que ten, precisamente, nos Dereitos Humanos, unha das súas máximas expresións universais.

Por iso sorprende o grao de descoñecemento, mesmo en ámbitos académicos, da Declaración Universal de 1948, a pesares dos grandes esforzos realizados por entidades da sociedade civil que adicamos tempo e recursos, desde hai anos, á Educación para os Dereitos Humanos. Foi, sen dúbida, como consecuencia dos insistentes chamados a incorporar estas ensinanzas no currículum escolar que, na actualidade, teñamos Educación para a Cidadanía e os Dereitos Humanos impartíndose -con total normalidade- nos colexios e institutos, seguindo o exemplo doutros países do noso entorno e aplicando -por fin- as recomendacións da ONU, da UNESCO e do Consello de Europa, con case que dez anos de atraso...

Con todo, a cidadanía, os intelectuais, as universidades, os medios de comunicación, fan aínda esforzos reducidos por contribuír a visibilizar na sociedade os Dereitos Humanos. Mesmo no seu día, o 10 de Decembro de cada ano (vimos de comprobalo con tristeza unha vez máis), son escasísimas as referencias na opinión publicada, ó texto de 1948 e ó seu significado.

E compre reler, de cando en vez, o seu Preámbulo e os 30 artigos que conforman ese texto extraordinario, obra de personalidades excepcionais. A introdución non articulada resulta dunha lectura moi saudable, especialmente, en tempos de incerteza e confusión, porque axuda a levantar o ánimo, mellora a nosa autoestima como especie e fainos confiar na enorme capacidade das persoas para facer o ben. Identifica inequivocamente a liberdade, a xustiza, e a paz, sobre a base da dignidade humana, como dereitos iguais e inalienables para todos e cada un dos seres humanos, con independencia da súa raza ou cor, crenza, sexo, procedencia social ou lugar de nacemento.

Recoñece que foi o descoñecemento e o menosprezo dos dereitos humanos o que orixinou actos de barbarie ultraxantes para a conciencia da humanidade e declara como aspiración máis elevada das persoas o adveñemento dun mundo no que os seres humanos, liberados do temor e da miseria, gocen de liberdade de palabra e de crenzas.

E considera obxectivos irrenunciables a plena igualdade de dereitos entre homes e mulleres, o progreso social, elevar o nivel de vida, a cooperación entre os pobos… destacando o ensino e a educación como os mellores instrumentos para a súa promoción.

Ese magnífico texto, tan vulnerado, esixe de todos nós un compromiso diario e permanente por facelo realidade. De non ser así, acabará no Museo do Louvre, ou en calquera outro, como as 282 Leis do Código de Hammurabi en Babilonia e tantos outros que o precederon...

Manuel Dios Diz é mestre, licenciado en Xeografía e Historia pola USC. Preside o Seminario Galego de Educación para a Paz e dirixe a Fundación Cultura de Paz en Galicia.

Los nueve que derribaron el muro de Rafah

Mohammed Y.K., Mustafa N.H., Sami O.H., Mohammed M.M., Ahmed M.I., Abdalrahman Y.M., Mahmoud J.S., Rahaf S.M. y Hasan A.M. ya están en España para ser tratados en varios hospitales valencianos. Son niños de entre 3 y 13 años que viven en la machacada Franja de Gaza. Sufren diversas enfermedades y lesiones oftalmológicas, cardiológicas, traumatológicas y urológicas, imposibles de tratar en Gaza por culpa del embargo israelí, que está causando una grave crisis sanitaria en los terrenos palestinos, donde hay grandes carestías y desabastecimiento en los hospitales.

El padre Ángel, presidente de Mensajeros de la Paz, se propuso hace tiempo traer a España a estos y otros niños de Gaza para que reciban aquí la asistencia sanitaria de la que les priva la guerra, la opresión y el embargo. Me lo contaba el mismo padre Ángel en la sala Autogiro del aeropuerto de Barajas (Madrid): "Ha sido como un parto". Y es que han tenido que pasar nada menos que nueve meses para que la dichosa política cediera ante la urgencia humana. Durante todo este tiempo se han entablado negociaciones a cuatro bandas entre Israel, Palestina, Egipto y España para que estos niños pudieran salir de Gaza para ser tratados aquí. La burocracia y la diplomacia han tardado nueve meses en resolverlo, demasiado tiempo cuando hablamos de vidas, pero la satisfacción es casi plena entre los palestinos y los miembros de Mensajeros de la Paz. Digo casi porque allá, en la zona aplastada por el terror israelí y el fundamentalismo islámico han quedado otros 11 niños que el padre Ángel quería haber traído a España. Pero, de nuevo, la política ha puesto sus trabas. Así que mientras aquéllos aguardan a que la razón se imponga, miramos a estos nueve pequeños –ocho niños y una niña– que irradiaban felicidad por pisar la tierra que les prometieron hace nueve meses.

Los niños salieron el pasado martes día 11 de noviembre por Rafah, ciudad fronteriza con Egipto; junto con sus madres y dos coordinadores (Saad T.A. y Ahmed F.A.), se trasladaron por carretera hasta la ciudad egipcia de El Arish, desde donde volaron hasta El Cairo; en la capital de Egipto tomaron otro avión hasta Ammán (Jordania); un tercer avión les llevó hasta Barcelona y, finalmente, el miércoles 12 de noviembre aterrizaron en el aeropuertos de Barajas (Madrid). Pero este tortuoso viaje no acabó ahí, ya que su destino final son varios hospitales de la Comunidad Valenciana.

La victoria, como digo, es parcial. Se ha ganado una batalla contra la sinrazón de la guerra y la opresión, pero esta lucha solidaria no ha terminado. De hecho, la idea primigenia era que la ONG Alas Solidarias levantase un avión para traer a los 20 niños palestinos y llevar material de ayuda humanitaria a la impermeable frontera de Rafah. Los miembros de Mensajeros de la Paz que trabajan en Gaza, en colaboración con el consulado de España en Jerusalén y la embajada en Egipto, la embajada egipcia en España y el Ministerio español de Asuntos Exteriores y de Cooperación, intentaron durante meses buscar un acuerdo para abrir esa frontera a la ayuda humanitaria española. Y fue imposible. Lo cierto es que, como me indicaba en Barajas el padre Ángel, "se han puesto muchos impedimentos tontos, muchas excusas" para que esta operación humanitaria tuviese éxito. Sin duda, en ello ha tenido mucho que ver el Gobierno israelí, incapaz de aportar un gramo de solidaridad, de prestar sus aeropuertos y medios, y de abrir la frontera para ayudar a unos niños inocentes de las barbaries que unos y otros están cometiendo en Oriente Próximo. Aquélla podría haber sido una solución, pero el Gobierno, al margen de sus posicionamientos bélicos, no parece que sea capaz de liberarse de la presión de la opinión pública más ortodoxa de su país, que vería con muy malos ojos una operación humanitaria a través de las fronteras judías. Habría que preguntarse también qué voluntad ha puetso Hamás -amos y señores de Gaza y de la frontera- para abrir la franja y por qué no se ha querido que la expedición de Alas Solidarias, en la que íbamos a ir dos reporteros de AGARESO (Asociación Gallega de Reporteros Solidarios), se acercara a esa zona.

En todo caso, nueve niños han logrado abrir el infranqueable muro de la Franja de Gaza. Ahora, serán atendidos en España gracias al programa de tratamiento médico para niños procedentes de zonas en conflicto que, bajo el nombre de "Casa de la Paz", desarrolla Mensajeros de la Paz desde hace cinco años.

Veinte años y tres días después de la caída del Muro de Berlín, Mohammed Y.K., Mustafa N.H., Sami O.H., Mohammed M.M., Ahmed M.I., Abdalrahman Y.M., Mahmoud J.S., Rahaf S.M. y Hasan A.M. han derribado otro muro de la vergüenza.

Y si empezaba este artículo con los nombres de estos pequeños héroes, quiero acabarlo nombrando a sus nueve madres coraje, a las mujeres que no han querido separarse de sus hijos en este corto pero intenso tránsito por la libertad (los apellidos de los niños y de las madres no aparecen por su seguridad):

Amina M.A., Sabreen H.A., Eitemad S.H., Rasmia R.K., Haman M.A., Fatma A.A., Sobheya M.M., Rajaa S.S. y Alameya.

Once niños y sus madres aguardan en Gaza tener la misma suerte.

PROXECTO DE LEI DA CULTURA POLA PAZ EN GALICIA

Borrador de texto presentadopolo Seminario Galego de Educación para a Paz, como base de referencia para a elaboración dun proxecto de lei de fomento da cultura da paz de Galicia:

Proxecto de Lei de Fomento da Cultura da Paz de Galicia

Preámbulo

A cultura da paz, que ten a súa raíz na tradición da tolerancia e o respecto pola diferenza, é un imperativo da nosa época. Éo pola progresiva conciencia de interdependencia de todos os seres humanos, pola memoria e experiencia vivas das amargas consecuencias da guerra, da tortura e da violencia e éo, en definitiva, polas ineludíbeis esixencias dun mundo progresivamente unificado polo intercambio informativo, laboral e comercial. Un mundo cada vez máis interdependente é incompatíbel coa razón da forza e a imposición pola violencia de valores, modelos, comportamentos e intereses.

O espertar actual das iniciativas en favor da paz e a proliferación de institucións que teñen nela a súa razón de ser confirma, cada día, o valor cívico e humano da relación pacífica. As actitudes relacionadas coa tolerancia e o respecto ao ser humano como son a oposición á pena de morte, á tortura, á persecución da diferenza, cobran paseniñamente maior protagonismo social. Non hai futuro sen cooperación nin cooperación sen a erradicación das actitudes violentas como procedemento para dirimir conflitos. O horizonte actual de expectativas limitadas polo cambio climático, o esgotamento de recursos e a competencia desatada fai máis perentoria a adopción de normas e principios reitores que permitan paliar e encauzar a conflitividade inherente á convivencia.

A cultura da paz e a tolerancia non é unha mera actitude reactiva contra da guerra e o exercicio da violencia. A tarefa da paz afirma e defende valores positivos como o respecto pola diversidade e a lexitimidade de toda diferenza que non atente contra a dignidade humana e a convivencia. Un mundo para todas e todos imponnos -a todas e todos- os imperativos da defensa da interculturalidade e da biodiversidade. A diversidade cultural é un valor a defender como o é a diversidade vexetal e animal. A diversidade de culturas como a diversidade de especies comparten dereitos sobre o fogar común que a todos acolle.

O concepto de Cultura de Paz ten na institución da UNESCO o seu berce fundacional. Foi este organismo o que apadriñou os seus significados a final dos anos noventa do século pasado. A idea foi despois acollida pola Asemblea Xeral da ONU na súa Declaración e Programa de Acción para unha cultura da Paz (1999). O Manifesto 2000 dos Premios Nobel da Paz e a posterior proclamación do Ano Internacional da Cultura da Paz e do Decenio da Cultura da Paz e a Non Violencia (2001-2010), encomendado aos nenos e nenas de todo o mundo, constitúen pasos decisivos neste camiño.

Tampouco as institucións académicas e escolares se furtaron ao esforzo en prol da paz e a convivencia. Así o demostra a creación de aulas, cátedras, institutos e unha morea de programas e actividades educativas. Outro tanto acontece nas Administracións Públicas coa progresiva insistencia no desenvolvemento de políticas de igualdade, de loita contra a discriminación, a marxinalidade, a xenofobia e o racismo. Un papel esencial na promoción social das virtudes da tolerancia e da convivencia pacífica é o desempeñado polas numerosas asociacións cívicas especializadas en tarefas de promoción dos dereitos humanos, de diálogo intercultural e interrelixioso e de apoio ao inmigrante e o expatriado. A denuncia contra a vulneración destes valores e contra a práctica da dobre linguaxe contribúen á sensibilización social sobre os problemas de convivencia en sociedades cada vez máis complexas e permeábeis.

Finalmente, non podemos deixar de mencionar a contribución á cultura da paz e da convivencia que impregna a mellor tradición galeguista. O proclamado federalismo de Castelao, premonitorio da Unión Europea e das institucións de competencia universal, impregna as paxinas finais do seu testamento político, Sempre en Galiza. Nelas, non dubida en cualificar ao pobo galego de prudente, asisado e pacifista, valores que o lexitiman para reclamar as virtudes do pacto federal democrático como procedemento para superar unha historia de negación, asimilismo e indiferenza.

Galicia pode lembrar a celebración do Congreso Internacional da Paz en Ferrol no ano 1915, que convocou unha representación relevante do sindicalismo europeo contrario á Grande Guerra e do pensamento democrático e galeguista.

Na actualidade, son de salientar desde principios dos anos oitenta as campañas en favor da paz, contra as guerras, as bases militares, a nuclearización, o despregamento de mísiles en Europa, ou as iniciativas pioneiras en favor da obxección de conciencia, así como aportacións moi relevantes, teóricas e prácticas, en materia de Educación para a Paz e a súa incorporación ó curriculum escolar como eixe transversal obrigatorio en colexios e institutos desde 1990.

Froito desta intensa reflexión e mobilización foi tamén a realización do Congreso Europeo de Educación para a Paz en 1994 en Santiago de Compostela ou da Conferencia Mundial de Paz, Solidariedade e Desenvolvemento no ano 2005 e, no mesmo escenario, do Congreso Mundial de Educación para a Paz.

As institucións democráticas de España comezaron a adoptar iniciativas orientadas a recoñecer e promover a ética da tolerancia e a cultura da paz. Inscrito no cadro de tarefas da Década da Cultura da Paz (2001-2010), este compromiso inspira xa textos lexislativos tanto no ámbito do Estado como no das Comunidades Autónomas. A Lei catalá do 2003 e a española do 2005 son primeiros pasos e referentes nesta dirección.

A Lei Orgánica de Educación, L.O.E., aprobada no 2.006, estabelece a materia de Educación para a Cidadanía e os Dereitos Humanos complementando así os eixes transversais e como unha disciplina curricular específica. O Plan Integral de Mellora da Convivencias Escolar de Galicia e a creación e posta en funcionamento do Observatorio Galego da Convivencia Escolar da nosa Comunidade visa os mesmos obxectivos con especial atención aos conflitos da convivencia escolar.

A vasta tarefa de construír unha sociedade humana baseada na tolerancia non debe confundirse cun difuso humanismo acrítico, instalado na negación do conflito e na idealización dos comportamentos sociais. A lección de Gandhi está aí; o pai da India moderna, tenaz opositor ao dominio colonial que coutaba ao seu país, deixounos, xunto co seu exemplo persoal de compromiso co valor da palabra e do diálogo, unha sentenza que pode servir de lema de convivencia: A violencia é o medo aos ideais dos outros. Dos ideais, dos dereitos, dos intereses. A violencia é unha manifestación do medo.

A Cultura da Paz é un conxunto de valores, actitudes, tradicións, comportamentos e estilos de vida baseados na convivencia civilizada dos seres humanos e do diálogo como método de tratamento da conflitividade xerada pola diferenza, a desigualdade económica e os resentimentos históricos asentados en principios como:

a) O respecto pola vida, a confianza na erradicación da violencia mediante a educación, o diálogo e a cooperación.

b) O respecto pleno dos principios de soberanía, integridade territorial e independencia política dos Estados e de non inxerencia nos asuntos da súa xurisdicción, de conformidade coa Carta das Nacións Unidas e o Dereito Internacional.

c) O respecto pleno e a promoción decidida dos dereitos humanos e as liberdades fundamentais.

d) O compromiso firme co arranxamento pacífico dos conflictos que non exime á comunidade internacional de intervencións militares suxeitas a acordo e supervisión nos caso de grave vulneración dos dereitos individuais e colectivos.

e) A promoción dos esforzos para satisfacer as necesidades de desenvolvemento económico, saúde e protección do medio ambiente en favor das xeracións presentes e futuras.

f) O respecto pola diversidade cultural, lingüística e relixiosa.

g) O respecto e o fomento da igualdade de dereitos e oportunidades de mulleres e homes.

h) O respecto e promoción do dereito de tódalas persoas á liberdade de expresión, opinión e información.

i) A adhesión aos principios de libertade, xustiza, democracia, tolerancia, solidariedade, cooperación, pluralismo, diversidade cultural, diálogo e entendimento entre sociedades e nacións.

É sobre as bases anteriores que o Parlamento de Galicia dispón:

Artigo 1

Obxecto da Lei

O obxecto da presente lei é o fomento e a promoción dos valores cívicos e democráticos en tódolos ámbitos da vida social, política e cultural, nomeadamente no sistema educativo; da xustiza, da igualdade e da equidade na resolución pacífica dos conflitos, entre persoas, pobos, culturas, nacións e estados; o fortalecemento da paz e da convivencia como fins que deben guiar toda a actividade das Administracións Públicas, da Xunta de Galicia e dos entes locais.

O fomento da cultura da paz estará estreitamente vinculado coa vontade de promover a xustiza e a igualdade de oportunidades, para o que será necesario que a Administración procure valores, actitudes, comportamentos, condutas e estilos de vida que faciliten o bo entendemento entre as persoas e os colectivos.

Artigo 2

Ámbito de aplicación

Esta lei será de aplicación á Xunta de Galicia e ós entes locais, de conformidade coas súas competencias, e terá como obxectivo o de promover a paz, a xustiza, a igualdade e a equidade, para o que a Administración Galega e os entes locais, de conformidade coas súas respectivas competencias, deberán actuar nos seguintes ámbitos:

Os dereitos humanos e as liberdades individuais e colectivas.

A convivencia cidadá, a promoción do diálogo e a solución pacífica de conflitos.

A educación para a paz, a cooperación e a solidariedade, a igualdade entre homes e mulleres, a democracia e a interculturalidade.

Os medios de comunicación social.

O fomento do desarmamento global.

Artigo 3

Actuacións para o fomento da cultura da paz no ámbito dos dereitos humanos

A Xunta de Galicia e os entes locais, de conformidade coas súas respectivas competencias, no ámbito dos dereitos humanos e as liberdades individuais e colectivas, deberán promover:

a) A máxima difusión da Declaración Universal dos Dereitos Humanos nos distintos espazos públicos, especialmente, no sistema educativo.

b) A difusión da Declaración e a Convención sobre os dereitos da infancia.

c) A difusión da Declaración e do Programa de Acción sobre unha Cultura de Paz e os Obxectivos do Milenio.

d) A difusión da Carta da Terra

e) O recoñecemento dos dereitos económicos, sociais e culturais de tódalas persoas.

f) A igualdade entre mulleres e homes, así como a prevención da violencia de xénero.

g) A intensificación de medidas encamiñadas a eliminar as formas de discriminación e violencia entre as persoas.

h) A adopción de medidas que favorezan a integración dos inmigrantes en Galicia.

i) A formación específica das forzas de seguridade de Galicia en materia de dereitos humanos, mediación e resolución pacífica de conflitos.

k) A loita contra do terrorismo, a explotación das persoas, contra da delincuencia organizada, contra a produción e tráfico de drogas e contra do branqueo de diñeiro e a corrupción.

l) O favorecemento da cooperación e da solidariedade efectiva con tódalas persoas e tódolos pobos en guerra ou sometidos a xenocidio e violencia.

m) A erradicación da pobreza e, sobre todo, o acceso de tódalas persoas ós bens e servizos necesarios para a satisfacción das necesidades humanas básicas.

ñ) O desenvolvemento humano sostible e integrador das dimensións democrática, económica, social e medioambiental.

Artigo 4

Actuacións no ámbito da convivencia democrática

A Xunta de Galicia e os entes locais, de conformidade coas súas respectivas competencias no ámbito da convivencia cidadá, o fomento do diálogo e a solución pacífica dos conflitos, promoverán:

A coordinación interdepartamental e interadministrativa para a elaboración e adopción de medidas a favor da paz e a convivencia, a cooperación e a solidariedade.
A mediación de conflitos cidadás no ámbito municipal.

O entendemento, a tolerancia, a solidariedade e a cooperación entre pobos e nacións, especialmente, entre os pobos do Estado Español, fomentando as aptitudes de concordia, diálogo, acordo, negociación e consenso.

Estudios para coñecer máis a fondo as prácticas e as tradicións culturais de tódalas persoas que viven en Galicia.

O apoio ó voluntariado

A creación de premios ás mellores iniciativas a prol da paz.

O establecemento de convenios con investigadores e expertos na materia para traballar no deseño de liñas de actuación para o fomento da cultura da paz.

A coexistencia relixiosa e a reconciliación.

A participación activa en organismos e foros internacionais de prevención de conflitos e construción de paz.

A investigación sobre procesos de negociación e mediación para a solución pacífica de conflitos e a consecución da paz.

Encontros, diálogos, seminarios e demais actividades encamiñadas á solución pacífica dos conflitos violentos.

Actividades de diplomacia cidadá ou paralela, destinadas a complementar o traballo diplomático formal desde os distintos ámbitos.

A cooperación activa con centros de investigación e construción de paz, nas tarefas de fomento da paz en contextos de conflito.

Artigo 5

Actuacións no ámbito do ensino e da cooperación

A Xunta de Galicia e os entes locais, de conformidade coas súas respectivas competencias, no ámbito do ensino e da educación para a paz, para a cooperación e o desenvolvemento, a democracia e a interculturalidade promoverán:

A difusión de materiais, propostas e documentos, experiencias e boas prácticas, que teñan unha especial relevancia no campo da educación, a investigación e a cultura da paz, así como de cooperación ó desenvolvemento.

A elaboración e aplicación de programas globais de educación para a paz, a convivencia e o desenvolvemento destinados a toda a poboación escolar.

A aplicación dos criterios baseados na cultura da paz e do respecto mutuo entre os pobos na elaboración e revisión dos libros de texto e demais material didáctico dos centros educativos, baixo a supervisión do departamento competente en materia de ensino.

A educación de nenos e nenas, desde a etapa de Infantil, transversalmente, nos valores, actitudes, comportamentos e condutas, que lles permitan resolver calquera conflito por medios pacíficos e con espírito de respecto para coa dignidade humana.

A formación específica de persoas que desexen trasladarse ós países máis empobrecidos, en calidade de cooperantes ou voluntarios, ou que desexen realizar tarefas de prevención de conflitos, mediación, construción de paz e reconciliación.
Impulso á creación dunha rede de escolas espazo de paz.

Artigo 6

Actuacións no ámbito dos medios de comunicación social
A Xunta de Galicia e os entes locais galegos, de conformidade coas súas respectivas competencias no ámbito da comunicación social, a libre circulación de información e de coñecementos, e a diversidade ideolóxica, cultural e política nos medios de comunicación social, deberán promover:

A difusión nos medios de comunicación de información sobre a Educación e a Cultura da Paz, iniciativas da sociedade civil e das súas organizacións nesta materia.

O reflexo da diversidade ideolóxica e política da sociedade galega nos medios de comunicación social, especialmente nos de titularidade pública, mediante a observancia dos principios do pluralismo político, social, relixioso, cultural e de pensamento.

Medidas para reducir a violencia e o seu tratamento nos medios de comunicación, Internet e demais tecnoloxías da información e da comunicación e para erradicar as emisións ou as informacións que podan inducir a condutas discriminatorias por razón de nacemento, raza, xénero, opinión ou calquera outra condición ou circunstancia persoal ou social.

O intercambio e universalización de Internet e demais novas tecnoloxías da comunicación.

A presenza das entidades e organizacións non gobernamentais para o desenvolvemento e dos institutos e centros de estudio e investigación sobre a paz nos contidos dos medios públicos.

Artigo 7

Actuacións no ámbito do desarmamento global

A Xunta de Galicia e os entes locais, de conformidade coas súas respectivas competencias en materia de desarmamento global, promoverán:


Actividades e iniciativas en favor do desarmamento global baixo o control das Nacións Unidas.

Actividades a favor da eliminación do tráfico ilícito de todo tipo de armamento.
Medidas para paliar as situacións que se producen como consecuencia da finalización dos conflitos bélicos, como a desmobilización de tropas e a reincorporación á sociedade de ex-combatentes, refuxiados e persoas desprazadas.

A difusión das medidas propostas polo Chamado pola Paz da Haia (Hague Appeal for Peace) e a Xustiza para o século XXI, que reclama o dereito á paz e a abolición da guerra como un imperativo moral do novo século.

Artigo 8

Axudas a iniciativas de promoción da paz

A Xunta de Galicia, de acordo cos obxectivos anteriores, outorgará axudas anuais específicas para a realización de actividades, estudios e investigacións en materia de paz, e promoverá o recoñecemento de iniciativas sociais e dos medios de comunicación a favor da paz.

Artigo 9

O Instituto Internacional pola Paz

Natureza e finalidade

No marco da presente lei o Parlamento de Galicia crea o Instituto Internacional pola Paz como entidade pública de carácter institucional, independente, dotado de personalidade xurídica propia e plena capacidade de obrar, tanto no ámbito público como no privado que, no exercicio das súas funcións, actúa con plena independencia das administracións públicas, das entidades privadas e das organizacións sen ánimo de lucro.

O Instituto Internacional pola Paz é unha entidade de investigación, divulgación e acción que ten por finalidades a promoción da cultura da paz na sociedade galega e no ámbito internacional, e conseguir que Galicia desempeñe un papel activo como axente de paz no mundo.

Principios

As actuacións do Instituto Internacional pola Paz rexeranse polos principios de fomento da paz, a democracia, a xustiza, a igualdade e a equidade nas relacións entre persoas, pobos, culturas, nacións e estados, co fin de traballar pola seguridade humana, o desarmamento, a prevención e a solución pacífica dos conflitos e as tensións sociais, o fortalecemento e o arraigo da paz e da convivencia, e na defensa dos dereitos humanos.

Funcións

Promover a investigación empírica, teórica e aplicada pola paz, directamente ou mediante o apoio a centros de investigación xa existentes.

Garantir a formación técnica de persoas especializadas na intervención no terreo en procesos de paz.

Difundir e fomentar a educación e a sensibilización da cidadanía na cultura da paz, con especial colaboración dos departamentos da Xunta de Galicia que corresponda, os centros docentes, as universidades e as organizacións pacifistas.

Realizar a investigación e difusión da memoria histórica e do pensamento e acción pacifista en Galicia.

Actuar de Observatorio sobre o estado da paz e os conflitos armados.

Exercer as tarefas de observación, facilitación, mediación e construción de paz en conflitos violentos internacionais ou internacionalizados.

Dar apoio e asesoramento ás organizacións, iniciativas, campañas e actividades que o requiran, e fomentar actividades que a sociedade civil e os movementos pola paz, as administracións públicas, as organizacións internacionais, as universidades e os centros de investigación levan a cabo no ámbito da formación, investigación e acción comprometida na construción e mantemento da paz.

Asesorar ó Parlamento galego, ó Goberno e demais administracións públicas nas súas políticas e actuacións de paz.

Establecer relacións con institucións internacionais e redes similares.

Impulsar a creación de cátedras específicas de cultura de paz nas universidades galegas e establecer vínculos e convenios de colaboración coas mesmas.

Todas as demais que se consideren oportunas para as súas finalidades.

Organización

Mediante unha Lei específica se desenvolverá a organización concreta do Instituto Internacional pola Paz, os seus órganos de goberno e administración, así como o estatuto dos seus membros, funcións, responsabilidades, réxime xurídico e de persoal, recursos económicos e patrimonio.

Tempos de coherencia…

Manuel Dios Diz


Cando comeza un novo curso académico, co lento camiñar do mes de Setembro, lemos, escoitamos, vemos, toda unha serie de novas que soan a vellas e a repetitivas, nesta ocasión, ademais, co pano de fondo dunha pandemia de gripe que chamamos A, pero que, en realidade, lembra ó xogo dos submarinos, H1N1, ¡ Auga, tocado, fundido !…


As declaracións alarmantes das autoridades e os inmediatos chamamentos á tranquilidade sucédense de forma obsesiva coas conseguintes escenas de cativos lavando as mans como posesos e o profesorado dos nervios porque descoñece, con veracidade, o que lles ven enriba.


E como cada mes de Setembro, que si as mochilas non deben pasar dos 6 quilos, que si os uniformes, que si haberá portátiles para o alumnado de 5º, que si a volta ó cole será máis cara e máis dura, reunións, claustros, departamentos, seminarios, horarios e aulas, saúdas e novidades, dimes e diretes…


Comentarios máis profundos sobre que si os libros de texto xa non serán gratuítos e universais, como o é a educación obrigatoria…, que si a Educación para a Cidadanía e os Dereitos Humanos chega á Primaria, mira que sorte, mira que desgraza…, que si o galego recúa, non será para tanto…, que volven as subvencións públicas para algúns centros segregacionistas… e cando deixaron de existir?, os cambios de logos e mandilóns nas garderías, e o Carlos Casares, que pensaría?..., ou sobre si haberá, por fin, pacto de estado para educación como quere o ministro Angel Gabilondo… e todo cando empeza o rebulir de rapaces e rapazas, a monotonía da choiva tras dos vidros, mil veces cento, cen mil, mil veces mil, un millón….en palabras de D. Antonio Machado.


Cada comezo de curso é tamén tempo de ilusión, de renovación, de cambio, novos alumnos, novas alumnas, profes que non volven, profes que debutan, ansiedade, equipos, coordinacións, textos para preparar, documentos que cubrir, rutinas docentes, cursos de formación, sexenios, escolas de verán que apuran antes do outono…, un outono que, polo que se comenta, pode ser moi quente no ensino en Galicia…,especialmente, pola nosa lingua máis propia, quen o diría?, outra vez o conflito lingüístico, pero si iso non tocaba… seremos quen de resolvelo pacificamente?, desde o diálogo, o entendemento, o acordo, a concordia?, ¡ que atinado, que valente, Xosé Ramón Barreiro Fernández, presidente da Real Academia Galega, na Casa dos Poetas en Celanova…!


E que foi do Plan Integral de Mellora da Convivencia Escolar de Galicia, e do Observatorio Galego da Convivencia Escolar ?, Penso con sinceridade que sería moi bo reunilo para coñecer os novos proxectos do conselleiro. E terá isto algo que ver coa convivencia lingüística? Ou só estamos a falar da prevención da violencia, da conflitividade e da disrupción escolar?


E na nova materia de Educación para a Cidadanía e os Dereitos Humanos, entran ou non os dereitos lingüísticos?. Ou é que pensamos que podemos construír a cidadanía democrática contra nós mesmos e o noso máis propio? Ou avergoñándonos da nosa sinal de identidade cultural máis xenuína?


Na Educación para a Paz insistimos moito na coherencia, no principio de evitar contradicións entre o que dicimos e o que facemos, entre o que poñemos no Proxecto Educativo, no Plan de Centro, no currículum…, e o que logo practicamos como docentes, dentro e fora das aulas, co noso exemplo…


E son tempos de coherencia…

FORO 2010 E CULTURA DE PAZ

Manuel Dios Diz
Presidente do Seminario Galego de Educación para a Paz e director da Fundación Cultura de Paz en Galicia.


O concepto “Cultura de Paz” nace, por iniciativa de D. Federico Mayor Zaragoza, a mediados dos años ’80, como un proxecto “transdisciplinario” que foi configurándose e concretándose sucesivamente con distintas declaracións de Nacións Unidas, a máis importante, sen dúbida, a de 1999, que leva anexo un Programa de Acción moi detallado e que propiciou, posteriormente, novas actuacións, como son, por exemplo, o Manifesto 2000 dos Premios Nobel da Paz ou a proclamación do Decenio 2001-2010 como o da Cultura da Paz e a non violencia para tódolos nenos e nenas do mundo.


Desde aquela, este concepto, con todo o que significa de oposición á cultura da violencia e da guerra, foi afirmándose tanto no mundo académico como na sociedade, e tamén na lexislación, entrando a formar parte do currículo escolar en distintos países e tamén nas normas constitucionais, mesmo nos novos Estatutos de Autonomía dalgunhas comunidades españolas, así, expresamente, como Cultura de Paz, como un dos grandes obxectivos e fins das actividades académicas, políticas públicas e sociais, como xa o é a referencia constante á Declaración Universal dos Dereitos Humanos de 1948.

No Estado Español, a primeira comunidade en lexislar sobre este tema foi Cataluña, coa súa propia lei de fomento da cultura da paz do ano 2003 e a posta en marcha do seu Instituto Catalán Internacional pola Paz, que preside o bo amigo Rafael Grasa. Posteriormente, en 2005, as Cortes Xerais aproban a Lei de fomento da educación e a cultura da paz, vixente na actualidade, que ademais de promover diferentes accións en materia de Cultura de Paz, creaba unhas axudas anuais, de aproximadamente un millón de euros, para actividades diversas en materia de fomento da paz.

Lamentablemente estas axudas foron diminuíndo cada ano e neste, no 2009, desaparecen por completo como consecuencia dunha decisión, desde o meu punto de vista, unilateral e arbitraria, do Ministerio de Educación y Ciencia, amparándose no manido argumento da crise económica que casualmente afecta, neste departamento, ás únicas subvencións que contemplaba a citada lei.

Poucas son as persoas que coñecen a existencia dunha lei de fomento da educación e a cultura da paz en España. Menos as que entenden que neste ano 2009, e non sabemos si no sucesivo, desaparezan os poucos fondos económicos destinados a materializar ese fomento e promoción da cultura da paz que establece a lei do 2005.

Cando falamos de Cultura de Paz estamos a referirnos, tal e como proclama Nacións Unidas e a UNESCO, non só á educación para a paz, os dereitos humanos e a democracia, senón tamén, á loita contra da exclusión e a pobreza, ó diálogo intercultural e interrelixioso, á resolución pacífica de conflitos ou á prevención e construción da paz.

En Galicia, o Seminario Galego de Educación para a Paz leva varios anos promovendo a elaboración, por acordo parlamentario, dunha lei propia de fomento da cultura da paz. Existe a vontade de poñela en marcha na actual lexislatura entre os tres grupos parlamentarios, tamén un borrador de proxecto de lei que elaboramos como documento de partida, e o compromiso de crear estruturas estables de participación cidadá en materia de paz.

O ano 2010 está moi cerca, cargado de simboloxía, porque non só é Ano Xubilar, senón que remata a Década da Cultura da Paz e a non violencia (2001-2010) de Nacións Unidas e o Seminario Galego de Educación para a Paz celebra o seu XXV Aniversario. Con ese motivo propiciamos o Foro 2010 (www.foro2010.org) como un gran contedor cultural no que terán lugar distintos eventos de relevo internacional como son un Foro Mundial de Educación (FME) temático sobre “Educación, investigación e Cultura de Paz”, unha reunión de membros do Grupo de Alto Nivel de Nacións Unidas para a Alianza de Civilizacións; unha reunión internacional dos Coordinadores do Decenio da Cultura da Paz; un Congreso Mundial sobre o Dereito Humano á Paz ou a reunión da Rede Internacional de Museos da Paz, todo no mes de decembro de 2010, xunto con actividades artísticas e culturais que farán de Compostela unha referencia mundial en materia de Cultura de Paz.

Ademais estamos a promover a constitución da Cátedra UNESCO de Cultura de Paz e Dereitos Humanos da USC e un gran Centro pola Paz, o Lar da Paz, no Convento Franciscano de Herbón en Padrón.

Qué fermosa celebración do 2010 sería ter en vigor a lei de fomento da cultura da paz de Galicia.

Que así sexa...

Marcas negras

Manoel Santos
Biólogo. Director e fundador de Altermundo.

Chámanlles marcas brancas, mais só disfrazan de alba cor, de enganosa pureza, o mouro futuro do noso campesiñado, que en dúas décadas viu como o 90% das explotacións gandeiras eran exterminadas por un libre comercio que nada ten que ver coa liberdade.

Porén, son marcas negras, escuras coma o chapapote, marcas tinguidas de especulación, instrumentos de enfermiza acumulación capitalista creadas á conta da suor labrega, que baixo a ditadura da distribución alimentar serven de reclamo, ese enganar ao animal tan frecuente na mal chamada arte da cazaría. Da morte.

Deste xeito cazan ás nosas familias, que especialmente en tempos de crise procuran prezos baixos, malia que con iso se perda calidade. Así as mergullan no consumo compulsivo en grandes superficies, formigueiros de cobiza que non comercian con persoas, senón con consumidores.

Disque cada minuto nun Carrefour ou nun Alcampo somos bombardeados con até 3.000 estímulos comerciais. Si, bombardeados coma nunha guerra, a dos prezos, na que só sae perdendo quen produce o alimento. Este produto barato abaixo, este caro xusto enriba. Este no corredor máis frecuentado, este a carón da caixa e estoutro dámosllo a probar a ver se pican. Os parviños van levar moito máis do que precisan.

Como ben indica o Sindicato Labrego Galego, “que producimos alimentos vemos como estas estratexias de mercado fanse a conta nosa, reducindo o prezo dos produtos en orixe ou coa súa substitución por outros adquiridos en países do terceiro mundo con baixos custes, por mor da sobreexplotación dos labregos e das labregas, a ausencia de lexislacións ambientais e sanitarias, a nula presión fiscal, etc.”

O máis branco e prezado dos nosos alimentos, o leite, está entre os que máis se emprega nestas noxentas prácticas, mesmo vendéndose ilegalmente por baixo do prezo de produción. O que lles pagan aos nosos labregos e labregas non lles dá para cubrir os custes de produción e de mantemento das explotacións. Ao non poder estes reter o leite do muxir cotián, nin achegalo fresco ás mans da xente, coma nas sellas doutrora, vense na obriga de vendelo a prezos ridículos ás empresas transformadoras, que xunto ás distribuidoras para as que envasan marcas brancas exercen de señores feudais sen miramentos.

Quen facemos baixar pola gorxa ese branco alimento, quen o mercamos, temos unha responsabilidade para con este desestruturado país, pois cos nosos hábitos de consumo condicionamos a vida de moita xente. Podemos aforrar noutras cuestións, nunha chea delas, e ser conscientes de que deses céntimos que evitamos pagar ao mercar unha marca branca depende a autonomía e a dignidade de quen escaralla o lombo para producir os nosos alimentos.

Non é doado. Hogano, por exemplo, é case imposíbel saber se estamos a mercar leite galego ou non, e o acceso ao leite fresco, que sería o xeito máis responsábel e saudábel de consumilo, está case prohibido. Non queren labregos e labregas soberanos. Os gobernos teñen moito que facer si, máis nós temos a última palabra.